ΠΑΡΑΠΟΝΟ ΓΙΑ ΜΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΡΙΚ

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (19/2008-23/7/08) που διατυπώθηκε δημοσίως για ελλιπή ενημέρωση από το ΡΙΚ λόγω παράλειψής του να αναφερθεί, στο τηλεοπτικό δελτίο της 19ης Ιουλίου, 2008, στο γεγονός ότι κύριος ομιλητής κατά την κηδεία 4 αγνοουμένων της οικογένειας της Χαρίτας Μάντολες ήταν ο πρώην αρχισυντάκτης του Δημήτρης Ανδρέου, κατά παράβαση των προνοιών περί πλήρους, ολοκληρωμένης και αντικειμενικής ενημέρωσης και αποφυγής δυσμενών διακρίσεων. Ο Διευθυντής Ειδήσεων του ΡΙΚ κ. Γιάννης Καρεκλάς, απαντώντας σε παράκληση της Επιτροπής να παραθέσεις της απόψεις του Ιδρύματος επί του παραπόνου, ανέφερε ότι δεν υπήρξε πρόθεση δυσμενούς διάκρισης, ότι η παράλειψη ήταν τυχαία και όχι σκόπιμη και οφειλόταν σε παράβλεψη λόγω όγκου εργασίας και της πίεσης του χρόνου. Υπό το πρίσμα της απάντησης αυτής, η Επιτροπή αποφάσισε ότι υπήρξε ακούσια παράλειψη πλήρους ενημέρωσης, για την οποία υπάρχει το ελαφρυντικό της έλλειψης δυσμενούς πρόθεσης ή σκοπιμότητας.

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΜΕ ΑΠΕΙΛΕΣ Ή ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΗ, ΜΥΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΣΕ ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΥΠΟΣΤΑΤΙΚΑ, ΔΙΑΣΥΡΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ, ΑΝΑΚΡΙΒΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (18/2008 -18/7/2008) το οποίο υπέβαλε ο πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Φυσικοπαθητικών κ. Ανδρέας Νικολάου εναντίον του ΣΙΓΜΑ και του παρουσιαστή κ. Χρύσανθου Τσουρούλη, για παραβίαση σειράς προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, σε δύο εκπομπές του προγράμματος «60 λεπτά». Το παράπονο εξετάστηκε σε μεγάλο βαθμό σε σχέση με τον παράπονο 13/2008, που υπέβαλε γυναίκα φυσικοπαθητικός για την πρώτη εκπομπή. Το παράπονο ήταν από τα πιο περίπλοκα που υποβλήθηκαν ποτέ στην Επιτροπή, γιατί αφορούσε σε πλείστες όσες των προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας και η εξέτασή του υπήρξε ιδιαίτερα χρονοβόρα και αργή, γεγονός που εξηγεί γιατί χρειάστηκαν έξι περίπου μήνες για την ολοκλήρωσή της. Στο πλαίσιο της εξέτασης προσήλθαν και κατέθεσαν ενώπιον υποεπιτροπής τόσο ο παραπονούμενος και άλλα άτομα, όσο και ο κ. Τσουρούλης. Το παράπονο αφορούσε σε δύο εκπομπές που μεταδόθηκαν η μια στις 16/6/2008 και η άλλη στις 14/7/2008 και είχαν ως αντικείμενο τον τσαρλατανισμό που κατ’ ισχυρισμόν ασκείται από άτομα που αποκαλούνται φυσικοπαθητικοί ή ανήκουν στον Παγκύπριο Σύνδεσμο Φυσικοπαθητικής. Τα παράπονα αφορούσαν στις πρόνοιες του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας περί ακρίβειας των πληροφοριών, δυσμενών διακρίσεων (άνισης μεταχείρισης), δικαιώματος απάντησης, εξασφάλισης πληροφοριών με δόλιο τρόπο ή εκφοβισμό, χλευασμού, διασυρμού ή διαπόμπευσης και ιδιωτικής ζωής, Ο παραπονούμενος ανέφερε ότι η φυσικοπαθητική είναι αναγνωρισμένο επάγγελμα παροχής εναλλακτικής θεραπείας σε πολλές χώρες και λειτουργούν σχολές και κολλέγια που παρέχουν πτυχία στον κλάδο αυτό. Ανέφερε επίσης ότι ο ίδιος είναι αναγνωρισμένος εκπαιδευτής εναλλακτικής ιατρικής και έχει ιδρύσει στην Κύπρο σχολή εκπαίδευσης στη φυσικοπαθητική. Περαιτέρω, παρουσίασε φωτοαντίγραφα πιστοποιητικών με τα οποία εμφαίνεται ότι το Υπουργείο Εσωτερικών, με βάση τον περί Σωματείων και Ιδρυμάτων Νόμο έχει εγγράψει ως Σωματεία τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Εναλλακτικής Θεραπευτικής, τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Φυσικοπαθητικής Θεραπευτικής και τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Παραδοσιακού Βελονισμού και Ηλεκτροβελονισμού. Επίσης κατέθεσε Κώδικα Ηθικής και Επαγγελματικής Δεοντολογίας του «Κυπριακού Γενικού Συμβουλίου Εγγραφής Συμπληρωματικών και Εναλλακτικών Θεραπευτών», που όμως δεν έχει γίνει δεκτό για εγγραφή. Ο κ. Νικολάου ανέφερε ότι βρίσκεται σε επαφή με το Υπουργείο Υγείας και τον Παγκύπριο Ιατρικό Σύλλογο προς ρύθμιση του θέματος της φυσικοπαθητικής στην Κύπρο. Η φυσικοπαθητική μέθοδος παρέχει εναλλακτικές θεραπείες χωρίς φάρμακα και έχει της ρίζες της στο κίνημα Φυσικής Θεραπείας που εμφανίστηκε στην Ευρώπη στις αρχές του 20ύ αιώνα και θεωρείται ως συμπληρωματική ή εναλλακτική θεραπευτική μέθοδος. Στηρίζεται στην αντίληψη ότι το σώμα έχει έμφυτες ικανότητες αυτοθεραπείας και στις θεραπευτικές ιδιότητες ορισμένων βοτάνων και τροφών. Ασκείται σε πολλές χώρες, είτε με νομική αναγνώριση, είτε με σιωπηρή αποδοχή διαφόρων επιπέδων και λειτουργούν κολλέγια ή σχολές φυσικοπαθητικής που παρέχουν διπλώματα. Γενικά, δεν υπάρχει ομοιόμορφη αντιμετώπιση της φυσικοπαθητικής και είναι ενδεικτικό ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες 16 Πολιτείες και στον Καναδά 5 επαρχίες αναγνωρίζουν την άσκηση της φυσικοπαθητικής από αποφοίτους αναγνωρισμένων σχολών, ενώ αλλού η φυσικοπαθητική δεν τυγχάνει οποιασδήποτε αναγνώρισης ή προστασίας. Στην Κύπρο δεν υπάρχει οποιαδήποτε ρητή νομική αναφορά στην άσκηση της φυσικοπαθητικής. Η Επιτροπή εξέτασε 10 επί μέρους παράπονα που διατυπώθηκαν σχετικά με τις δύο εκπομπές, και κατέληξε σε αποφάσεις σε καθένα από αυτά ξεχωριστά, ως ακολούθως: Ο κ. Τσουρούλης, προκειμένου να πείσει τον παραπονούμενο να συμμετάσχει στη συζήτηση, έδωσε παραπλανητικές πληροφορίες για το θέμα της εκπομπής της 16ης Ιουνίου, 2008, αναφέροντας ότι αντικείμενο συζήτησης θα ήταν οι διαφορές ανάμεσα στη Φυσικοπαθητική και τη Διαιτολογία, ενώ το θέμα της εκπομπής ήταν τελικά η άσκηση τσαρλατανισμού στον τομέα της διαιτητικής διατροφής. Το ΣΙΓΜΑ απάντησε δια του νομικού του συμβούλου, απορρίπτοντας τις κατηγορίες ότι ο παρουσιαστής της εκπομπής ενήργησε με δόλο ως προς την παρουσία του κ. Νικολάου, είτε στην πρώτη, είτε στη δεύτερη εκπομπή. Κατά την εξέταση του παραπόνου αυτού, η Επιτροπή έλαβε υπόψη τη δήλωση της βουλευτού κ. Ελένης Θεοχάρους στη διάρκεια της εκπομπής ότι η εντύπωσή της ήταν πως αντικείμενο της συζήτησης ήταν η άσκηση τσαρλατανισμού στον τομέα της υγείας, ενώ τελικά συνεζητείτο θέμα διαιτητικής διατροφής. Εξ άλλου, ο παραπονούμενος, αν θεωρούσε ότι είχε παραπλανηθεί, θα μπορούσε, είτε να διαμαρτυρηθεί και να καταγγείλει το γεγονός στη διάρκεια της εκπομπής, είτε και να αποχωρήσει, όπως είχε δικαίωμα να πράξει. Εν όψει της διάψευσης του κ. Τσουρούλη ότι έδωσε παραπλανητικές πληροφορίες και της έλλειψης οποιασδήποτε ενισχυτικής μαρτυρίας, η Επιτροπή έκρινε ότι δεν θα μπορούσε να αποφασίσει βασίμως επί του παραπόνου αυτού. Παραχωρήθηκε μικρότερος χρόνος στον ίδιο σε σχέση με τους άλλους προσκεκλημένους για να εκφέρει τις απόψεις του. Το ΣΙΓΜΑ απέρριψε το παράπονο για παραχώρηση άνισου χρόνου στους συζητητές. Από την εξέταση των οπτικογραφήσεων των δύο εκπομπών δεν προκύπτει ότι ο ο χρόνος που δόθηκε στον παραπονούμενο για να εκφέρει τις απόψεις του δεν ήταν ουσιωδώς άνισος σε σχέση με το χρόνο των άλλων και σε καμιά περίπτωση δεν του αφαιρέθηκε ο λόγος και δεν παρεμποδίστηκε να ομιλήσει. Για τους πιο πάνω λόγους το παράπονο περί άνισης ή δυσμενούς διάκρισης απορρίφθηκε. Ο κ. Τσουρούλης διατύπωσε απειλές ότι θα δυσφημούσε πάνω σε εικοσιτετράωρη βάση, από την τηλεόραση και το ραδιόφωνου του ΣΙΓΜΑ, το επάγγελμα της Φυσικοπαθητικής αν μέλη του Συνδέσμου κινούσαν αγωγές ή διατύπωναν παράπονα για την εκπομπή και απαίτησε υπογραφή δήλωσης ότι δεν θα κινούνταν αγωγές, προκειμένου να καλέσει τον κ. Νικολάου σε μια δεύτερη συζήτηση για να παραθέσει τις απόψεις του, καθώς και ότι τον παραπλάνησε ως προς το αντικείμενο της συζήτησης. Το ΣΙΓΜΑ απέρριψε τις κατηγορίες για διατύπωση απειλών ή την παροχή υποσχέσεων από τον παρουσιαστή της εκπομπής, καθώς και για αξίωση υπογραφής οποιασδήποτε δήλωσης. Επίσης αρνήθηκε ότι ο κ. Τσουρούλης παραπλάνησε οποιονδήποτε ως προς το αντικείμενο της συζήτησης. Επί του συγκεκριμένου παραπόνου προσήλθαν και κατέθεσαν ενώπιον υποεπιτροπής ο παραπονούμενος κ. Ανδρέας Νικολάου, η κ. Νταϊάνα Νικολάου, Γραμματέας του Συνδέσμου Φυσικοπαθητικών και η κ. Αδριανή Λοϊζου, σπουδάστρια φυσικοπαθητικής. Και οι τρεις υποστήριξαν ότι άκουσαν τον κ. Τσουρούλη να διατυπώνει, σε ανοικτή τηλεφωνική συνομιλία με τον κ. Νικολάου, μετά την πρώτη εκπομπή, τις προαναφερθείσες απειλές, αλλά ο καθένας έδωσε διαφορετική εκδοχή ως προς τις φράσεις ή λέξεις που χρησιμοποιήθηκαν. Ο κ. Νικολάου ανέφερε ότι όταν διαμαρτυρήθηκε για το γεγονός ότι αντικείμενο και της δεύτερης εκπομπής θα ήταν ο τσαρλατανισμός, ο κ. Τσουρούλης τον απείλησε με τη φράση: «Είμαι σε θέση να σας διαλύσω το Σύνδεσμο, θα σας πολεμώ σε εικοσιτετράωρη βάση μέσω ραδιοφώνου και τηλεόρασης». Επίσης είπε ότι πριν από τη δεύτερη εκπομπή ο κ. Τσουρούλης του ζήτησε να πείσει τα μέλη του Συνδέσμου να μην υλοποιήσουν πρόθεσή τους να κινήσουν αγωγή λιβέλου και να υπογράψει σχετικό έγγραφο, αλλά τελικά δεν ζήτησε την υπογραφή οποιουδήποτε εγγράφου. Η κ. Νταϊάνα Νικολάου είπε ότι ο κ. Τσουρούλης απείλησε με τη φράση «αν συνεχίσετε θα καταστρέψω τη φυσικοπαθητική, θα βάζω υποτίτλους σε εικοσιτετράωρη βάση». Πρόσθεσε ότι τελικά τα πνεύματα ηρέμησαν και συμφώνησαν να γίνει μια δεύτερη εκπομπή χωρίς αναφορά σε τσαρλατάνους, υπό τον όρο ότι δεν θα πήγαιναν μέλη του Συνδέσμου στα δικαστήρια. Η κ. Νικολάου ανέφερε επίσης ότι όταν μέλος του συνδέσμου απέστειλε επιστολή στον κ. Τσουρούλη, το ΣΙΓΜΑ μετέδιδε προαγγελίες για την εκπομπή με αναφορές σε τσαρλατανισμό. Η κ. Αδριανή Λοϊζου, φοιτήτρια φυσικοπαθητικής, είπε ότι άκουσε τον κ. Τσουρούλη να λέγει: «Αν συνεχίσετε και δεν σταματήσετε τη διαδικασία (των αγωγών) θα σας πολεμώ μέχρι τέλους». Η Επιτροπή σημειώνει ότι το παράπονο αφορά στην πρόνοια του Κώδικα ότι «οι λειτουργοί (των ΜΜΕ) δεν επιχειρούν να εξασφαλίσουν …πληροφορίες ή εικόνες/φωτογραφίες με ψευδείς παραστάσεις ή με άλλο δόλιο τρόπο…ούτε προσπαθούν να τις αποκτήσουν…με εκφοβισμό ή εκβιασμό». Οι φράσεις που αποδίδονται στον κ. Τσουρούλη, ακόμη και αν είχαν ειπωθεί, από μόνες τους δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως παραβίαση της πιο πάνω πρόνοιας του Κώδικα, δεδομένης της παραδοχής της κ. Νικολάου ότι υπήρξε συμφωνία για πραγματοποίηση δεύτερης τηλεοπτικής εκπομπής με τη συμμετοχή του παραπονουμένου, Περαιτέρω, σημειώνεται ότι δεν παρουσιάστηκε κανένα στοιχείο ότι ο παραπονούμενος πήρε μέρος στην εκπομπή υπό το κράτος φόβου που του δημιούργησαν τα λόγια του κ. Τσουρούλη. Ως προς το σημείο του παραπόνου περί παραπλάνησης, η Επιτροπή σημείωσε την αναφορά της κ. Νικολάου ότι το αντικείμενο της εκπομπής ήταν γνωστό εκ των προτέρων από τις σχετικές διαφημίσεις που μετέδιδε το ΣΙΓΜΑ. Από την άλλη, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι ο παραπονούμενος τελούσε σε άγνοια ως προς το πραγματικό αντικείμενο της συζήτησης, όταν αντιλήφθηκε, σύμφωνα με δική του δήλωση, προτού αρχίσει η εκπομπή, πως το θέμα της θα ήταν διαφορετικό από εκείνο που είχε την εντύπωση ότι θα ήταν, θα μπορούσε να αρνηθεί συμμετοχή σ’ αυτή, ή να προσέλθει και να καταγγείλει την φερόμενη παραπλάνησή του ή και να αποχωρήσει από την εκπομπή. Για τους ανωτέρω λόγους το παράπονο δεν μπορεί να θεωρηθεί ως τεκμηριωμένο. Μετέδιδε ανακριβείς πληροφορίες ότι οι φυσικοπαθητικοί είναι παράνομοι, ασπούδαστοι και χωρίς πτυχία και τους διέσυρε χαρακτηρίζοντάς τους αγύρτες, τσαρλατάνους και κομπογιαννίτες. Από την εξέταση των εκπομπών, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ήταν σαφής η θέση του κ. Τσουρούλη ότι από άτομα που παρουσιάζονται ως φυσικοπαθητικοί ασκείται τσαρλατανισμός και κομπογιαννιτισμός στον τομέα της υγείας, χωρίς να αποδίδει όμως τους χαρακτηρισμούς στο σύνολο των φυσικοπαθητικών. Επίσης, τόσο ο κ. Νικολάου στην πρώτη και δεύτερη εκπομπή, όσο και καθηγήτρια της φυσικοπαθητικής από την Ελλάδα, που πήρε μέρος στην εκπομπή, σαφώς διαχώρισαν τη θέση τους από την πρακτική ορισμένων, όπως παρουσιάστηκε μέσα από μυστικές κινηματογραφήσεις. Ειδικότερα ο κ. Νικολάου ανέφερε: «Αυτοί δεν έχουν καμιά σχέση μαζί μας, τα καταδικάζω…δεν έχουμε τέτοια μέλη, αυτά είναι καταδικαστέα…έχουμε κώδικα δεοντολογίας και όποιος τον παραβαίνει αποπέμπεται…αυτά που είδαμε τα αποκηρύσσουμε». Η καθηγήτρια φυσικοπαθητικής ανέφερε σαφώς: «Αυτά δεν είναι φυσικοπαθητική…» Συνεπώς η Επιτροπή αποφάσισε ότι δεν τίθεται θέμα διασυρμού ολόκληρης της ομάδας των φυσικοπαθητιών. Παραιτέρω, η θέση του κ. Τσουρούλη ήταν ότι οι φυσικοπαθητικοί δεν έχουν πτυχία από αναγνωρισμένες από το κυπριακό κράτος ιατρικές ή άλλες σχολές και δεν έχουν εγγραφεί ως άτομα αρμόδια να παρέχουν υπηρεσίες υγείας από αναγνωρισμένο από το Υπουργείο Παιδείας σώμα. Επίσης ο ισχυρισμός του ήταν ότι άτομα που παρουσιάζονταν ως φυσικοπαθητικοί προέβαιναν σε διαγνώσεις και παρείχαν συμβουλές δίαιτας και διατροφής, ενώ αυτό το δικαίωμα έχουν, με βάση το νόμο, εγγεγραμμένοι διαιτολόγοι/διατροφολόγοι. Η αναφορά του σε παρανομία πρέπει να εξετασθεί υπό το των πιο πάνω και της έλλειψης νόμου, που να επιτρέπει ή να διέπει με οποιοδήποτε τρόπο την άσκηση της φυσικοπαθητικής. Προς ενίσχυση της θέσης του, ο κ. Τσουρούλης παρουσίασε έγγραφο του Υπουργείου Υγείας προς το Υπουργείο Εσωτερικών, στο οποίο ανέφερε ότι δεν συμφωνούσε με την εγγραφή σωματείου με την επωνυμία «Γενικό Συμβούλιο Εγγραφής Επαγγελματιών Συμπληρωματικών Θεραπευτών Κύπρου», που σχετιζόταν με την «Νεοϊπποκρατική Σχολή Κύπρου» του κ. Νικολάου, η οποία παρέχει φοίτηση στη φυσικοπαθητική, επειδή «τα τυχόν απαιτούμενα προσόντα που θα πρέπει να έχει ένας επαγγελματίας ειδικότερα στον τομέα της υγείας, πρέπει να καθορισθούν με νομοθεσία και δεν είναι δυνατό να αναγνωρίζονται από ένα Σύνδεσμο». Η Επιστολή ανέφερε επίσης ότι η «Νεοϊπποκρατική Σχολή Κύπρου δεν έχει οποιαδήποτε άδεια από την Αρμόδια Αρχή. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η Επιτροπή αποφάσισε ότι δεν υπήρξε ανακρίβεια στον ισχυρισμό που διατυπώθηκε στις δύο εκπομπές περί παρανομίας από ορισμένα άτομα που παρουσιάζονταν ως φυσικοπαθητικοί και επομένως το συγκεκριμένο παράπονο δεν θα μπορούσε βάσιμα να γίνει αποδεκτό. Μετέδωσε ανακριβείς πληροφορίες ότι δεν υπάρχει νόμιμα εγγεγραμμένος Σύνδεσμος Φυσικοπαθητικής που να ελέγχει τους επαγγελματίες Φυσικοπαθητικούς, ενώ υπάρχει τέτοιος σύνδεσμος νόμιμα εγγεγραμμένος. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ο ισχυρισμός του κ. Τσουρούλη δεν ήταν πως δεν υπάρχει νομίμως εγγεγραμμένος Παγκύπριος Σύνδεσμος Φυσικοπαθητικής, αλλά ότι ο Σύνδεσμος ενεγράφη από το Υπουργείο Εσωτερικών ως σωματείο, με βάση την πρόνοια του περί Σωματείων Νόμου και όχι κατόπιν εξουσιοδότησης του αρμοδίου Υπουργείου Υγείας να εγγράφει προσοντούχα άτομα στον τομέα της θεραπευτικής. Προς τούτο επικαλέστηκε και πάλι την ανωτέρω αναφερόμενη επιστολή του Υπουργείου Υγείας προς το Υπουργείο Εσωτερικών. Στον κ. Νικολάου δόθηκε η ευκαιρία κατά τη συζήτησηνα εξηγήσει τη θέση του, ότι ο Σύνδεσμος ήταν νομίμως εγγεγραμμένος από το Υπουργείο Εσωτερικών. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν διαπίστωσε παραβίαση της πρόνοιας του Κώδικα περί μη μετάδοσης ανακριβών ή παραπλανητικών πληροφοριών. Στη διάρκεια της εκπομπής προέβη σε δυσμενείς διακρίσεις σε βάρος του και δεν του επέτρεψε να δώσει πληροφορίες. Από την εξέταση και των δύο εκπομπών η Επιτροπή δεν διαπίστωσε δυσμενή διάκριση σε βάρος του κ. Νικολάου και δεν παρενέβη για να αποτρέψει την παροχή πληροφοριών. Ο κ. Τσουρούλης ήταν σαφώς τοποθετημένος επί του θέματος, καθώς και έντονος στην υποβολή των ερωτήσεών του, επιμένοντας να πάρει απαντήσεις σε συγκεκριμένες ερωτήσεις που υπέβαλε. Ο επιθετικός, έντονος ή επίμονος τρόπος υποβολής ερωτήσεων ενδεχομένως να ενοχλεί τα άτομα στα οποία απευθύνονται οι ερωτήσεις ή και μέλη του κοινού, αλλά η πρακτική αυτή είναι αποδεκτή, νοουμένου ότι οι ερωτήσεις είναι κόσμιες, δηλαδή δεν εμπεριέχουν το στοιχείο της πρόθεσης ή προσπάθειας διασυρμού του ερωτώμενου και δεν χρησιμοποιούνται προσβλητικοί χαρακτηρισμοί. Αντίθετη άποψη θα συνιστούσε υπέρμετρο περιορισμό της ελευθερίας των δημοσιογράφων να ασκούν το λειτούργημά τους και ιδιαίτερα στις περιπτώσεις διερευνητικής δημοσιογραφίας. Στην προκειμένη περίπτωση, είναι η άποψη της Επιτροπής ο τρόπος με τον οποίο ο κ. Τσουρούλης υπέβαλλε τις ερωτήσεις του στις συγκεκριμένες εκπομπές ήταν εντός των επιτρεπομένων δημοσιογραφικών ορίων και δεν εμπεριείχε το στοιχείο της προσπάθειας ή πρόθεσης διασυρμού. Επίσης η Επιτροπή θεωρεί ότι η τοποθέτηση των δημοσιογράφων επί ενός θέματος και η υποστήριξη συγκεκριμένων απόψεων και θέσεων καλύπτεται από τη σχετική πρόνοια του Κώδικα, που προβλέπει ότι «έχουν το δικαίωμα να προβαίνουν σε αναλύσεις και να υποστηρίζουν συγκεκριμένες θέσεις», εφ’ όσο καθιστούν σαφή τη διάκριση μεταξύ γεγονότος και ερμηνείας, σχολίου ή εικασίας. Συνεπώς η Επιτροπή θεωρεί ότι το παράπονο δεν ευσταθεί. Συνεργείο του ΣΙΓΜΑ πήρε συνεντεύξεις με παραπλανητικό τρόπο από ασθενείς και μετέδωσε εσκεμμένα λανθασμένες πληροφορίες, με σκοπό να εκθέσει τους φυσικοπαθητικούς στην κατηγορία ότι αποκαλούνται «ιατροί». Το παράπονο αυτό σχετίζεται με τη λήψη συνεντεύξεων από άτομα που ανέφεραν ότι θεραπεύθηκαν από φυσικοπαθητικούς. Στη μια συνέντευξη μια ηλικιωμένη γυναίκα αναφέρθηκε στο θεραπευτή της ως «γιατρό». Λήφθηκε δεύτερη συνέντευξη στην οποία παραλήφθηκε η αναφορά σε «γιατρό», αλλά τελικά μεταδόθηκε η πρώτη συνέντευξη, Κατά την άποψη της Επιτροπής, η λήψη της πρώτης συνέντευξης δεν έγινε με δόλιο τρόπο και η δημοσιογράφος που την πήρε δεν προκάλεσε με κανένα τρόπο της αναφορά της γυναίκας σε «γιατρό». Η μετάδοση μιας συνέντευξης που λήφθηκε χωρίς δόλιο τρόπο δεν είναι δυνατό να θεωρηθεί ότι παραβιάζει οποιαδήποτε πρόνοια του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Παράλληλα ο παρουσιαστής της εκπομπής, παρά τις έντονες απόψεις του εναντίον των φυσικοπαθητικών, δεν χρησιμοποίησε σε καμιά περίπτωση την αναφορά σε «γιατρό» προκειμένου να κατηγορήσει τους φυσικοπαθητικούς ή να τους εκθέσει σε κατηγορίες. Στη διάρκεια της εκπομπής ακολούθησε μεροληπτική τακτική και με επιθετικό τρόπο επεχείρησε να διασύρει τον ίδιο και τους φυσικοπαθητικούς. Όπως προαναφέρθηκε, ο Κώδικας Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας δίδει το δικαίωμα στους δημοσιογράφους να τοποθετούνται και να υποστηρίζουν συγκεκριμένες θέσεις, αρκεί να κάνουν διάκριση μεταξύ γεγονότων και σχολίων. Η υποστήριξη συγκεκριμένων θέσεων επί ενός θέματος και στη συγκεκριμένη περίπτωση της νομιμότητας ή μη της άσκησης της φυσικοπαθητικής, τα όρια της οποίας είναι ασαφή λόγω ανυπαρξίας σχετικής νομοθεσίας, με έντονο ή ακόμη και επιθετικό τρόπο, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μεροληπτική στάση. Επί πλέον, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, είναι εντός των δικαιωμάτων των δημοσιογράφων η υποβολή ερωτήσεων με επιθετικό τρόπο και η εμμονή στη λήψη απαντήσεων, χωρίς αυτή η πρακτική να θεωρείται ως διασυρμός ή προσπάθεια διασυρμού. Συνεπώς η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι υπήρξε παραβίαση της πρόνοιας περί δυσμενών διακρίσεων και διασυρμού. Το ΣΙΓΜΑ εξασφάλισε με δόλιο τρόπο εικόνες από χώρους εργασίας και αποκάλυψε στοιχεία προσωπικού χαρακτήρα. Είναι παραδεκτό από το ΣΙΓΜΑ ότι οι κινηματογραφήσεις σε ιδιωτικούς χώρους εργασίας ατόμων που παρουσιάζονταν ως φυσικοπαθητικοί, έγιναν με μυστικό τρόπο. Ο Κώδικας Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας ορίζει ότι κατ’ εξαίρεση μπορούν να ληφθούν έγγραφα και εικόνες/φωτογραφίες χωρίς συγκατάθεση προς εξυπηρέτηση του Δημοσίου Συμφέροντος. Περαιτέρω ορίζει ότι περίπτώσεις οι οποίες κατ’ επίκληση του δημοσίου συμφέροντος δικαιολογούν παρέκκλιση από τον κανόνα είναι, μεταξύ άλλων, η «προστασία της δημόσιας ασφάλειας και υγείας» και η «παρεμπόδιση παραπλάνησης του κοινοιύ ως αποτέλεσμα πράξεων ή δηλώσεων ατόμων ή οργανισμών». Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι η μυστική κινηματογράφηση έγινε κατ’ επίκληση της προστασίας της δημόσιας υγείας και παρεμπόδισης παραπλάνησης του κοινού, η Επιτροπή αποφάσισε ότι το παράπονο δεν ευσταθεί. Περαιτέρω, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ταινίες που λήφθηκαν μυστικά δεν αποκάλυπταν ουσιώδεις λεπτομέρειες που θα ήταν δυνατό να οδηγήσουν σε αποκάλυψη προσωπικών στοιχείων στο μέσο τηλεθεατή. Ακόμη και αν υπήρχαν τέτοιες λεπτομέρειες, η κινηματογράφηση δεν αφορούσε στον παραπονούμενο αλλά σε άλλα άτομα, τα οποία δεν υπέβαλαν οποιοδήποτε παράπονο για αποκάλυψη προσωπικών τους δεδομένων. Περαιτέρω, και αν ακόμη κάποια χαρακτηριστικά που παρουσιάστηκαν θα μπορούσαν να είχαν οδηγήσει στην αποκάλυψη τέτοιων στοιχείων, ο Κώδικας Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας ορίζει ότι δικαιολογούνται «σε εξαιρετικές περιπτώσεις και αποκλειστικά προς το δημόσιο συμφέρον» παρεμβάσεις και έρευνες στην ιδιωτική ζωή, καθώς και αποκάλυψη προσωπικών στοιχείων. Στον ορισμό του δημοσίου συμφέροντος περιλαμβάνεται και η προστασία της δημόσιας υγείας, κατ’ επίκληση της οποίας έγινε η κινηματογράφηση και η προβολή σκηνών σε ιδιωτικούς χώρους. Εσκεμμένα ο κ. Τσουρούλης διέσυρε τον ίδιο επειδή δεν παρεμπόδισε μέλη του Συνδέσμου από του να κινήσουν αγωγή. Ο παρουσιαστής της εκπομπής απορρίπτει τον ισχυρισμό ότι η στάση του υπαγορεύθηκε από τη μη παρεμπόδιση μελών του Συνδέσμου Φυσικοπαθητικών να λάβουν νομικά μέτρα. Η Επιτροπή δεν είχε ενώπιόν της οποιοδήποτε ενισχυτικό στοιχείο το οποίο να αποδεικνύει τον ισχυρισμό και επί πλέον έλαβε υπόψη ότι ο κ. Τσουρούλης είχε τηρήσει την ίδια στάση και κατά την πρώτη εκπομπή, οπότε δεν υπήρχε θέμα λήψης νομικών μέτρων. Από την εξέταση της οπτικογράφησης των επίμαχων εκπομπών, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ο παρουσιαστής υπήρξε έντονος και σε μερικές περιπτώσεις επιθετικός στην υποβολή ερωτήσεων προς τον παραπονούμενο, ζητώντας του να σχολιάσει διάφορα έγγραφα ή να εκφέρει γνώμη για την πρακτική ορισμένων ατόμων. Ο παρουσιαστής είχε ευθύς εξ αρχής σαφή θέση εναντίον της φυσικοπαθητικής, επικαλούμενος προς τούτο την έλλειψη νομοθεσίας η οποία να ρυθμίζει την άσκησή της. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η υποστήριξη συγκεκριμένων θέσεων επί του θέματος της συζήτησης και η διατύπωση ερωτήσεων με επιθετικό τρόπο δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ως παραβίαση των κανόνων του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας και ειδικότερα των προνοιών περί αποφυγής χλευασμού, διαπόμπευσης ή διασυρμού. Ο παραπονούμενος υπέβαλε σειρά εγγράφων και δικαιολογητικών προς υποστήριξη των προσόντων που κατέχει ή απόδειξη του γεγονότος ότι η φυσικοπαθητική είναι αποδεκτή μέθοδος εναλλακτικής θεραπείας. Η Επιτροπή αποφάσισε ότι είναι εκτός των αρμοδιοτήτων της να αποφανθεί επί του αποδεκτού ή όχι της φυσικοπαθητικής ως εναλλακτικής θεραπευτικής μεθόδου ή των προσόντων οποιουδήποτε, δεδομένου ότι η ρύθμιση του θέματος αυτού ανήκει στην απόλυτη αρμοδιότητα και ευθύνη του Υπουργείου Υγείας.

ΜΥΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΣΕ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΥΠΟΣΤΑΤΙΚΟ

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (13/2008 -18/6/2008) γυναίκας φυσικοπαθητικού εναντίον της εκπομπής «60 λεπτά» του ΣΙΓΜΑ και του παρουσιαστή της Χρύσανθου Τσουρούλη, για εξασφάλιση εικόνων με δόλιο τρόπο από το χώρο εργασίας της, αποκάλυψη στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα, δυσφήμηση της εργασίας της και για ανοίκεια συμπεριφορά. Το παράπονο εξετάστηκε σε μεγάλο βαθμό σε σχέση με τον παράπονο 18/2008, που υπέβαλε ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Φυσικοπαθητικών για την ίδια εκπομπή και για μια δεύτερη. Τα δύο παράπονα, ιδιαίτερα το δεύτερο, ήταν από τα πιο περίπλοκα που υποβλήθηκαν ποτέ στην επιτροπή και η εξέτασή τους ιδιαίτερα χρονοβόρα και αργή, γεγονός που απαίτησε έξι περίπου μήνες για την ολοκλήρωσή της. Η παραπονούμενη ανέφερε ότι είναι φυσικοπαθητικός, κατέχει επαγγελματική άδεια από τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Φυσικοπαθητικών και είναι μέλος του Βρετανικού Διεθνούς Συνδέσμου Φυσικοπαθητικών (BIFRAN). Σύμφωνα με το παράπονό της, το ΣΙΓΜΑ παραβίασε το χώρο εργασίας της, που είναι και η ιδιωτική της κατοικία και οπτικογράφησε μυστικά εξέταση ασθενούς της, την οποία ο παρουσιαστής της εκπομπής «60 λετπά» Χρύσανθος Τσουρούλης παρουσίασε με αρνητικό και δυσφημητικό για την εργασία της τρόπο, στις 16 Ιουνίου, 2008. Συμπληρωματικά, ανέφερε ότι ο κ. Τσουρούλης της τηλεφώνησε στις 23 Ιουνίου, 2008 και της είπε ότι με βάση το Νόμο περί Εγγραφής Επιστημόνων Τροφίμων και Διαιτολόγων «είστε ένα τίποτα» και ότι είχε «10 καταγγελίες εις βάρος σας» για τις οποίες έχει ειδοποιηθεί η Αστυνομία. Το ΣΙΓΜΑ απάντησε δια των νομικών του συμβούλων, αναφέροντας ότι οποιαδήποτε μυστική κινηματογράφηση έγινε με σκοπό την προστασία του δημοσίου συμφέροντος και της δημόσιας υγείας και δεν αποσκοπούσε στην προσβολή της προσωπικότητας ή την παρουσίαση στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα της παραπονούμενης. Περαιτέρω ανέφερε ότι λήφθηκε μέριμνα για τη μη αποκάλυψη «στο μέσο τηλεθεατή» προσωπικών στοιχείων οποιουδήποτε και ότι το ΣΙΓΜΑ παρουσίασε ένα θέμα δημοσίου ενδιαφέροντος, όπως ήταν το γεγονός ότι άτομα που με βάση το σχετικό νόμο δεν ήταν αρμοδίως εγγεγραμμένα ασκούσαν το επάγγελμα του διαιτολόγου. Περαιτέρω ανέφερε ότι η επιστήμη που ασκεί η παραπονούμενη δεν είναι αναγνωρισμένη από το νόμο και επομένως δυνατό η ίδια να παραβιάζει το νόμο. Στο σημείο αυτό είναι αναγκαίο να αναφερθούν ορισμένα στοιχεία σχετικά με τη φυσικοπαθητική. Η παροχή εναλλακτικής θεραπείας με τη φυσικοπαθητική μέθοδο, δηλαδή χωρίς φάρμακα, έχει της ρίζες της στο κίνημα Φυσικής Θεραπείας που εμφανίστηκε στην Ευρώπη στις αρχές του 20ύ αιώνα και θεωρείται ως συμπληρωματική ή εναλλακτική θεραπευτική μέθοδος. Στηρίζεται στην αντίληψη ότι το σώμα έχει έμφυτες ικανότητες αυτοθεραπείας και στις θεραπευτικές ιδιότητες ορισμένων βοτάνων και τροφών. Ασκείται σε πολλές χώρες, είτε με νομική αναγνώριση, είτε με σιωπηρή αποδοχή διαφόρων επιπέδων και λειτουργούν κολλέγια ή σχολές φυσικοπαθητικής που παρέχουν διπλώματα. Είναι ενδεικτικό ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες 16 Πολιτείες και στον Καναδά 5 επαρχίες αναγνωρίζουν την άσκηση της φυσικοπαθητικής από αποφοίτους αναγνωρισμένων σχολών, ενώ αλλού η φυσικοπαθητική δεν τυγχάνει οποιασδήποτε αναγνώρισης ή προστασίας. Στην Κύπρο δεν υπάρχει οποιαδήποτε ρητή νομική αναφορά στην άσκηση της φυσικοπαθητικής. Ο παρουσιαστής της εκπομπής «60 λεπτά» Χρύσανθος Τσουρούλης παρουσίασε τέσσερις ταινίες μικρού μήκους που ήταν προφανές ότι λήφθηκαν με μυστικό τρόπο και παρουσίαζαν φυσικοπαθητικούς να παρέχουν συμβουλές για δίαιτα ύστερα από εξέταση με τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή. Τα πρόσωπα είχαν αποκρυβεί και οι φωνές αλλοιωθεί ώστε να μην είναι αναγνωρίσιμα και γενικά δεν παρουσιάστηκαν στοιχεία που κατά την άποψη της Επιτροπής θα μπορούσαν να οδηγήσουν κάποιον, εκτός από όσους ενδεχομένως να είχαν καλή γνώση, να αναγνωρίσουν οποιοδήποτε χώρο. Ο κ. Τσουρούληςήταν σαφώς τοποθετηθετημένος επί του θέματος της εκπομπής, που ήταν «Δίαιτα, προσπάθεια απώλεια βάρους και τσαρλατάνοι», όπως φανέρωνε και ο τίτλος «Τσαρλατάνοι απειλούν τη ζωή μας». Υποστήριξε ότι κάποιοι που ήταν μέλη του Παγκύπριου Συνδέσμου Φυσικοπαθητικών «πούλησαν κάλπικες ελπίδες, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν προβλήματα υγείας και ότι η φυσικοπαθητική δεν ήταν αναγνωρισμένη στην Κύπρο. Οι συζητητές συμφώνησαν ότι η διαγνωστική μέθοδος που παρουσιάστηκε μέσα από τις τέσσερις ταινίες δεν ήταν η ενδεδειγμένη. Ο Πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Φυσικοπαθητικών ανέφερε ότι «αυτοί δεν έχουν καμιά σχέση μαζί μας…δεν έχουμε τέτοια μέλη, αυτά είναι καταδικαστέα…έχουμε κώδικα δεοντολογίας και όποιος τον παραβαίνει αποπέμπεται…αυτά που είδαμε τα αποκηρύσσουμε». Η Πρόεδρος της Επιτροπής Υγείας της Βουλής Ελένη Θεοχάρους παρατήρησε επίσης ότι «δεν έχουν ρυθμισθεί όλα τα ζητήματα που αφορούν νέες ειδικότητες ή υποειδικότητες» από το Υπουργείο Υγείας, το οποίο «δεν κινείται με ταχύτητα» στα θέματα αυτά. Η Επιτροπή, αφού εξέτασε τις εκατέρωθεν θέσεις και είδε τις επίμαχες εκπομπές από οπτικογράφηση κατέληξε στις ακόλουθες αποφάσεις επί των διαφόρων σημείων του παραπόνου: Δόλια εξασφάλιση πληροφοριών ή εικόνων. Ο Κώδικας Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας ορίζει ότι «οι λειτουργοί (των ΜΜΕ) δεν πρέπει να επιχειρούν να εξασφαλίσουν, οι ίδιοι ή μέσω τρίτων, πληροφορίες ή εικόνες/φωτογραφίες με ψευδείς παραστάσεις ή με άλλο δόλιο τρόπο» και ότι «με εξαίρεση την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος…εικόνες/φωτογραφίες μπορούν να λαμβάνονται μόνο με τη συγκατάθεση του ιδιοκτήτη τους». Η πρόνοια περί δημοσίου συμφέροντος ορίζει ότι «περιπτώσεις οι οποίες κατ’ επίκληση του δημοσίου συμφέροντος δικαιολογούν παρέκκλιση από τον κανόνα, είναι κυρίως η «προστασία της δημόσιας ασφάλειας και υγείας» και η «παρεμπόδιση παραπλάνησης του κοινού ως αποτέλεσμα πράξεων ή δηλώσεων ατόμων και οργανισμών». Η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη ότι εκπρόσωποι της Επιτροπής Διαιτολογίας του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου, της Ομοιοπαθητικής Ιατρικής Εταιρείας, του Συνδέσμου Διαιτολόγων-Διατροφολόγων Κύπρου, της Επιτροπής Εγγραφής Διαιτολόγων-Διατροφολόγων, του Συνδέσμου Φαρμακοποιών. η Πρόεδρος της Επιτροπής Υγείας της Βουλής και ακόμη και ο Πρόεδρος Συνδέσμου Φυσικοπαθητικών Κύπρου θεώρησαν ότι η πρακτική που ασκήθηκε στις τέσσερις περιπτώσεις οι οποίες παρουσιάστηκαν δεν ήταν, το λιγότερο, η ενδεδειγμένη, έκρινε ότι η εκπομπή «60 λεπτά» είχε ως αντικείμενο την άσκηση πρακτικής που αφορούσε στη δημόσια υγεία και την ενδεχόμενη παραπλάνηση του κοινού από κατ’ ισχυρισμό μη προσοντούχα άτομα, Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η Επιτροπή, χωρίς να τοποθετείται επί των απόψεων για μη ενδεδειγμένη ή επικίνδυνη για την υγεία πρακτική, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μυστική κινηματογράφηση σε ιδιωτικούς χώρους ήταν δικαιολογημένη, ως γενομένη κατ’ εξαίρεση για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας και αποφυγής παραπλάνησης. Συνεπώς κατέληξε στην απόφαση ότι δεν υπήρξε παραβίαση του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Αποκάλυψη προσωπικών στοιχείων και ειδικότερα στοιχείων από τα οποία θα ήταν δυνατό να αναγνωρισθεί ο χώρος όπου ασκεί το επάγγελμά της. Όπως προαναφέρθηκε, από την εξέταση της εκπομπής από οπτικογράφηση, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι είχε ληφθεί μέριμνα αλλοίωσης της εικόνας και των φωνών από τις ταινίες πού λήφθηκαν μυστικά. Τα άλλα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε τουλάχιστο δύο ταινίες, όπως κάποιες δοκοί ή κορνίζες στους τοίχους ήταν εκτός εστίασης και η προβολή τους τυχαία και σχεδόν φευγαλέα, ώστε να μην ήταν δυνατό σε οποιονδήποτε δεν είχε πολύ καλή και λεπτομερή γνώση των χώρων να τους αναγνωρίσει. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή αποφάσισε ότι το παράπονο για αποκάλυψη προσωπικών στοιχείων δεν ευσταθεί. Δεδομένης της απόφασης ότι δεν αποκαλύφθηκε η ταυτότητα κανενός ατόμου, η Επιτροπή έκρινε ότι, αν και το παράπονο υποβλήθηκε επώνυμα, θα ήταν άδικο προς την παραπονούμενη και αντίθετο προς το πνεύμα των προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, να αποκαλυφθεί η ταυτότητα της παραπονούμενης, Παραβίαση της πρόνοιας του Κώδικα περί του δικαιώματος απάντησης. Με βάση τον Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, τα ΜΜΕ πρέπει να παρέχουν στους επηρεαζόμενους και ιδιαίτερα όταν έχουν υποστεί επίθεση, την ευκαιρία να απαντήσουν. Η Επιτροπή αποφάσισε ότι στην παρούσα περίπτωση δεν ετίθετο θέμα εφαρμογής της πρόνοιας αυτής, δεδομένου ότι δεν έγινε αναφορά στο όνομα της παραπονούμενης και δεν αποκαλύφθηκαν τέτοια στοιχεία τα οποία θα ήταν δυνατό να οδηγήσουν στην αποκάλυψη της ταυτότητάς της στο μέσο τηλεθεατή. Δυσφήμηση εργασίας ή διασυρμός. Δεδομένης της διαπίστωσης ότι δεν αποκαλύφθηκε η ταυτότητα της παραπονούμενης, αλλά και του γεγονότος ότι οποιαδήποτε αναφορά ή κριτική έγινε κατ’ επίκληση της προστασίας της δημόσιας υγείας, η Επιτροπή αποφάσισε ότι το παράπονο δεν ευσταθεί. Ανοίκεια συμπεριφορά του κ. Τσουρούλη. Δεδομένου ότι ο κ. Τσουρούλης απέρριψε την καταγγελία ότι συμπεριφέρθηκε ανοίκεια και επειδή δεν ήταν δυνατό να εξασφαλισθεί ενισχυτική μαρτυρία για το παράπονο, η Επιτροπή αποφάσισε ότι δεν μπορούσε να τοποθετηθεί επί του συγκεκριμένου σημείου.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΑΝΗΛΙΚΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΕΠΙΘΕΣΗΣ ΑΠΟ ΣΥΓΓΕΝΙΚΑ ΑΤΟΜΑ

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε, ύστερα από την υποβολή παραπόνου από την Πρόεδρο της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην Οικογένεια εναντίον δύο εντύπων και αυτεπάγγελτα όσον αφορά τα υπόλοιπα ΜΜΕ, τον τρόπο με τον οποίο όλα σχεδόν τα ΜΜΕ, έντυπα και ηλεκτρονικά, χειρίστηκαν δύο περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων κορασίδων, με φερόμενους ως δράστες συγγενικά τους πρόσωπα (υποθέσεις 14/2008 και 15/2008). Η μία περίπτωση αφορούσε τη σεξουαλική κακοποίηση και βιασμό ανήλικου κοριτσιού από άτομο 63 χρόνων και η άλλη ανήλικου κοριτσιού από δύο νεαρά άτομα. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι και στις δύο περιπτώσεις, με διαφορά δύο ημερών μεταξύ τους, τα ΜΜΕ σχεδόν στην ολότητά τους, παραβίασαν αφ’ ενός τις πρόνοιες της νομοθεσίας Περί Βίας στην Οικογένεια (Πρόληψη και Προστασία Θυμάτων), και αφ’ ετέρου τις πρόνοιες του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας περί μη αποκάλυψης της ταυτότητας θυμάτων σεξουαλικών εγκλημάτων και ιδιαίτερα παιδιών. Ειδικότερα, στην πρώτη περίτπωση τα ΜΜΕ παραβίασαν την πρόνοια του Νόμου που απαγορεύει τη δημοσίευση κατάθεσης θύματος ή μάρτυρα σε αδίκημα βίας. Επειδή προβλήθηκε η δικαιολογία ότι δε δημοσιεύθηκε αντίγραφο της κατάθεσης, επισημαίνεται ότι η απαγόρευση καλύπτει και τη δημοσίευση επί μέρους λεπτομερειών ή περίληψης της κατάθεσης. Στη δεύτερη περίπτωση, διαπιστώθηκε ότι κατά παράβαση των προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας δημοσιεύθηκαν, σε διαφορετική έκταση, λεπτομέρειες που οδηγούσαν στην αποκάλυψη της ταυτότητας των θυμάτων. Η Επιτροπή απευθύνει έκκληση προς τα ΜΜΕ, οσάκις προκύπτουν παρόμοιες περιπτώσεις, να εξετάζουν σοβαρά τη σκοπιμότητα ή χρησιμότητα δημοσίευσης η μετάδοσης τέτοιων ειδήσεων και εάν κρίνουν ότι υφίσταται αποχρών λόγος να ασχοληθούν με ειδήσεις του είδους αυτού, να αποφεύγουν σχολαστικά στοιχεία και λεπτομέρειες που οδηγούν έμμεσα στην αποκάλυψη της ταυτότητας. Σε οποιαδήποτε κοινωνία, αλλά ιδιαίτερα στις μικρές κυπριακές κοινωνίες, ο βαθμός και το είδος συγγένειας θύματος και φερόμενου ως δράστη και η οικογενειακή τους κατάσταση είναι στοιχεία που οδηγούν σε αποκάλυψη της ταυτότητας και πρέπει να αποφεύγονται. Άλλες λεπτομέρειες είναι, ενδεικτικά, ο ακριβής τόπος ή η γεωγραφική καταγωγής θύματος και φερόμενου ως δράστη και στοιχεία της ηλικίας τους και της σύλληψής. Μερικά έντυπα υπέδειξαν ότι οι λεπτομέρειες που δημοσιεύθηκαν είχαν αποκαλυφθεί από αρμόδιο μέλος της Αστυνομικής Δύναμης. Η Επιτροπή επισημαίνει, για άλλη μια φορά, ότι δηλώσεις οιωνδήποτε τρίτων, περιλαμβανομένων και αξιωματούχων ή επισήμων της Πολιτείας, δεν απαλλάσσει τα ΜΜΕ και τους λειτουργούς τους, της υποχρέωσης να τηρούν της πρόνοιες του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Η Επιτροπή απευθύνεται και δημοσίως προς τον Υπουργό Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης και τον Αρχηγό της Αστυνομίας, να δώσουν οδηγίες προς τους υφισταμένους τους να αποφεύγουν δηλώσεις ή αποκάλυψη στοιχείων που θα μπορούσαν να συνιστούν παραβίαση νομοθεσίας και των Κανόνων της Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Τέλος, η Επιτροπή σημειώνει το γεγονός ότι μερικά έντυπα παρέλειψαν να ανταποκριθούν στην παράκληση να παραθέσουν τις απόψεις τους για το θέμα. Επί του προκειμένου, επισημαίνεται ότι η Επιτροπή αποτελεί δημιούργημα των ίδιων των ΜΜΕ και των λειτουργών τους και κατά συνέπεια αναπόσπαστο τμήμα του συστήματος ενημέρωσης. Η συνεργασία των ΜΜΕ με την Επιτροπή συνιστά όχι μόνο εκπλήρωση υποχρέωσης που έχουν αναλάβει με βάση τον Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, αλλά και συμβάλλει στην κατοχύρωση του συστήματος αυτορρύθμισης και στην αποτροπή τάσεων για ποινικοποίηση της δημοσιογραφίας. Σε σχέση με τις υποθέσεις αυτές (14/2008 και 15/2008) και σε σχέση με το θέμα της συχνής παραβίασης του τεκμηρίου αθωότητας με βάση δηλώσεις αστυνομικών οργάνων, η Επιτροπή απευθύνθηκε με επιστολή της προς τον Αρχηγό της Αστυνομίας ζητώντας την παρέμβασή του για να σταματήσει η αποκάλυψη ευαίσθητων στοιχείων από εντεταλμένα μέλη της Αστυνομίας. Ο Αρχηγός της Αστυνομίας απάντησε ότι έδωσε ήδη εντολή για διεξαγωγή έρευνας και ανέφερε ότι τέτοιου είδους συμπεριφορές δεν θα γίνονται ανεκτές.

Η επιστολή προς τον Αρχηγό της Αστυνομίας και η απάντηση παρατίθενται κατωτέρω.

Κύριο

Ιάκωβο Παπακώστα,

Αρχηγό Αστυνομίας,

Λευκωσία

ΘΕΜΑ: Αποκάλυψη ευαίσθητων στοιχείων προς τα ΜΜΕ

Κύριε Αρχηγέ,

Αναφερόμαστε στο πιο πάνω θέμα με την παράκληση να ενεργήσετε προς τα αρμόδια όργανα της Αστυνομικής Δύναμης προκειμένου να σταματήσει το φαινόμενο της αποκάλυψης στοιχείων προς τα ΜΜΕ, η οποία όχι μόνο οδηγεί σε καταστρατήγηση προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, αλλά ενίοτε συνιστά και παραβίαση ρητών διατάξεων της Κυπριακής Νομοθεσίας. Ειδικότερα, αναφερόμαστε στο φαινόμενο της διαρροής προς τα ΜΜΕ λεπτομερειών που αφορούν σε υποθέσεις σεξουαλικών αδικημάτων όχι μόνο εναντίον ενηλίκων αλλά κυρίως ανηλίκων, ακόμη και όταν η δικαστική διαδικασία διεξάγεται κεκλεισμένων των θυρών. Η αποκάλυψη τέτοιων λεπτομερειών, όπως τόπου καταγωγής, ηλικίας θύματος και φερόμενου ως δράστη, σχέσης ή βαθμού συγγενείας κλπ, οδηγεί στην αποκάλυψη της ταυτότητας του θύματος, γεγονός το οποίο καταστρατηγεί την πρόνοια του Κώδικα περί μη αποκάλυψης της ταυτότητας θυμάτων σεξουαλικών εγκλημάτων. Επί του προκειμένου, έχομε συγκεκριμένα παραδείγματα. Στην υπόθεση ανήλικης κορασίδας, η οποία κατ’ ισχυρισμό παρενοχλήθηκε σεξουαλικά από τους ανήλικους θείους της, δημοσιεύθηκαν τόσες λεπτομέρειες ώστε η ταυτότητά της να καταστεί γνωστή σε ένα ευρύ κοινό της κοινότητάς της, η Επιτροπή είχε μαρτυρία από ΜΜΕ ότι οι λεπτομέρειες που δημοσίευσαν είχαν αποκαλυφθεί από αρμόδιο αστυνομικό όργανο. Σε μια άλλη πρόσφατη υπόθεση που τελεί υπό εξέταση, ειδικότερα στην υπόθεση φερόμενης σεξουαλικής παρενόχλησης 12χρονης από το θετό πατέρα της, η ομοιότητα των δημοσιευμάτων (ίδετε επισυναπτόμενες φωτοτυπίες) δεν αφήνει αμφιβολία ότι είχαν την ίδια πηγή προέλευσης, και πάλι παρά το γεγονός ότι η διαδικασία έγινε κεκλεισμένων των θυρών. Άλλες περιπτώσεις που απασχόλησαν πρόσφατα την Επιτροπή, ύστερα από καταγγελία της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην Οικογένεια, αφορούσαν στην αποκάλυψη του περιεχομένου οπτικογραφημένων καταθέσεων ατόμων που εμπλέκονταν ως παραπονούμενοι ή μάρτυρες σε υποθέσεις βίας στην οικογένεια, περιλαμβανομένων φυσικής και σεξουαλικής βίας. Από τα ενώπιόν της στοιχεία, η Επιτροπή οδηγείται στο συμπέρασμα ότι η αποκάλυψη του περιεχομένου οπτικογραφημένων καταθέσεων προήλθε από αστυνομικά όργανα. Όπως καλώς γνωρίζετε, ακόμη και η απλή κατοχή τέτοιων καταθέσεων από μη εξουσιοδοτημένα άτομα, ή η αποκάλυψη σε μη εξουσιοδοτημένα άτομα, απαγορεύεται ρητά από το Νόμο περί Βίας στην Οικογένεια, άρθρο 35(1). Εχοντας υπόψη την ευαισθησία σας ως προς την τήρηση των Νόμων και Κανονισμών από τα μέλη της Δύναμης, δεν έχουμε την ελάχιστη αμφιβολία ότι θα ενεργήσετε δεόντως. Η Επιτροπή παρακαλεί όπως διευθετήσετε συνάντηση με αντιπροσωπεία της για συζήτηση γενικότερων θεμάτων συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και της Αστυνομίας, η οποία βρίσκεται ομολογουμένως σε πολύ υψηλό επίπεδο.

Με εκτίμηση

Ανδρέας Μαυρομμάτης

Πρόεδρος Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Κύριο Ανδρέα Μαυρομμάτη

Πρόεδρο Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας

Κύριε,

Αποκάλυψη Ευαίσθητων Στοιχείων ττρος τα Μ Μ Ε

Γνωρίζω λήψη της επιστολής σας, ημερ. 20/09/2008, σχετικά με το πιο πάνω θέμα. Ομολογουμένως, το θέμα που εγείρετε στην επιστολή σας, είναι πάρα πολύ σοβαρό και για το σκοπό αυτό έχουν δοθεί αυστηρές οδηγίες σε όλα τα μέλη μας και ειδικά σε όσους υπηρετούν στα Τμήματα Ανιχνεύσεως Εγκλημάτων, ότι τέτοιου είδους συμπεριφοράς δεν θα γίνονται ανεκτές, αλλά αντιθέτως, θα ασκούνται και πειθαρχικές διώξεις εκεί όπου ενδείκνυται. Όσον αφορά τις συγκεκριμένες υποθέσεις, στις οποίες αναφέρεστε στην επιστολή σας, έχουν δοθεί οδηγίες για διεξαγωγή έρευνας σχετικά με το ενδεχόμενο διάπραξης πειθαρχικών ή άλλων αδικημάτων από οποιοδήποτε άλλο μέλος μας.

Α. Γεωργίου,

Αστυνόμος Α

για Αρχηγό Αστυνομίας

ΠΑΡΑΠΟΝΟ ΠΑΤΡΟΚΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑ ΑΝΑΚΡΙΒΗ ΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΚΡΙΒΗΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (16/2008 -11/7/2008) από τον πρώην Υφυπουργό παρά τω Προέδρω κ. Πάτροκλο Σταύρου ότι ο «Φιλελεύθερος» σε είδηση που δημοσιεύθηκε στις 10/7/2008 ανέφερε ανακριβώς ότι στη διάρκεια κατάθεσής του στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή για το Φάκελο της Κύπρου, που διερευνά το πραξικόπημα του 1974, σημειώθηκαν αντεγκλήσεις μεταξύ του ιδίου και μελών της Επιτροπής και ότι ο ίδιος δεν κατέθεσε οποιαδήποτε έγγραφα. Μετά τη δημοσίευση της είδησης η κοινοβουλευτική Επιτροπή για το Φάκελο της Κύπρου εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία απέδιδε την είδηση στο δημοσιογράφο Ανδρέα Πιμπίσιη και στην οποία ανέφερε ότι «εκφράζει λύπη για όσα αναφέρονται περί αντεγκλήσεων των μελών της Επιτροπής με τον κ. Πάτροκλο Σταύρου και δηλώνει ότι αυτά ουδόλως ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα». Η ανακοίνωση κατέληγε με έκκληση προς τα ΜΜΕ να σέβονται το απόρρητο των συνεδριάσεών της «καθώς και να αποφεύγουν να δημοσιεύουν πληροφορίες οι οποίες δεν είναι διασταυρωμένες». Στην ανακοίνωση «σημειώνεται ακόμη ότι ο κ. Σταύρου κατέθεσε έγγραφα μερικά από τα οποία εκτιμώνται ως ιδιαιτέρως σημαντικά». Την επομένη ο «Φιλελεύθερος» δημοσίευσε το ουσιώδες μέρος της ανακοίνωσης, δηλαδή ότι κατατέθηκαν έγγραφα, μερικά από τα οποία «εκτιμώνται ως ιδιαιτέρως σημαντικά» και ότι δεν σημειώθηκαν αντεγκλήσεις στη συνεδρία. Στην ίδια έκδοση της εφημερίδας, ο δημοσιογράφος Ανδρέας Πιμπίσιης σχολίασε επικριτικά το γεγονός ότι η ανακοίνωση απέδιδε την είδηση στον ίδιο, ενώ στην πραγματικότητα η είδηση δεν έφερε υπογραφή. Η Επιτροπή ενημερώθηκε ότι ο κ. Πιμπίσιης, στο πλαίσιο διερεύνησης της είδησης είχε συνομιλήσει με τον κ. Σταύρου, στον οποίο είχε υποβάλει ερωτήσεις. Εχοντας υπόψη τα πιο πάνω, η Επιτροπή αποφάσισε ότι ο «Φιλελεύθερος» ικανοποίησε το δικαίωμα της απάντησης ως προς τον ισχυρισμό για ανακρίβειες στην είδησή του, δημοσιεύοντας το ουσιώδες μέρος της ανακοίνωσης της Επιτροπής της Βουλής. Η Επιτροπή θεωρεί ότι για σκοπούς σαφήνειας και πλήρους πληροφόρησης, η εφημερίδα θα έπρεπε να είχε αναφέρει ότι η ανακοίνωση είχε εκδοθεί με αφορμή τη δική της αρχική είδηση. Εξ άλλου, η Επιτροπή αποδοκίμασε το γεγονός ότι η Επιτροπή της Βουλής επέρριψε ονομαστικά ευθύνη σε δημοσιογράφο για είδηση, που δεν έφερε την υπογραφή του.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΑΝΗΛΙΚΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΕΠΙΘΕΣΗΣ ΑΠΟ ΣΥΓΓΕΝΙΚΑ ΑΤΟΜΑ

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε, ύστερα από την υποβολή παραπόνου από την Πρόεδρο της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην Οικογένεια εναντίον δύο εντύπων και αυτεπάγγελτα όσον αφορά τα υπόλοιπα ΜΜΕ, τον τρόπο με τον οποίο όλα σχεδόν τα ΜΜΕ, έντυπα και ηλεκτρονικά, χειρίστηκαν δύο περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων κορασίδων, με φερόμενους ως δράστες συγγενικά τους πρόσωπα (υποθέσεις 14/2008 και 15/2008).

Η μία περίπτωση αφορούσε τη σεξουαλική κακοποίηση και βιασμό ανήλικου κοριτσιού από άτομο 63 χρόνων και η άλλη ανήλικου κοριτσιού από δύο νεαρά άτομα.

Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι και στις δύο περιπτώσεις, με διαφορά δύο ημερών μεταξύ τους, τα ΜΜΕ σχεδόν στην ολότητά τους, παραβίασαν αφ’ ενός τις πρόνοιες της νομοθεσίας Περί Βίας στην Οικογένεια (Πρόληψη και Προστασία Θυμάτων), και αφ’ ετέρου τις πρόνοιες του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας περί μη αποκάλυψης της ταυτότητας θυμάτων σεξουαλικών εγκλημάτων και ιδιαίτερα παιδιών. Ειδικότερα, στην πρώτη περίτπωση τα ΜΜΕ παραβίασαν την πρόνοια του Νόμου που απαγορεύει τη δημοσίευση κατάθεσης θύματος ή μάρτυρα σε αδίκημα βίας. Επειδή προβλήθηκε η δικαιολογία ότι δε δημοσιεύθηκε αντίγραφο της κατάθεσης, επισημαίνεται ότι η απαγόρευση καλύπτει και τη δημοσίευση επί μέρους λεπτομερειών ή περίληψης της κατάθεσης. Στη δεύτερη περίπτωση, διαπιστώθηκε ότι κατά παράβαση των προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας δημοσιεύθηκαν, σε διαφορετική έκταση, λεπτομέρειες που οδηγούσαν στην αποκάλυψη της ταυτότητας των θυμάτων. Η Επιτροπή απευθύνει έκκληση προς τα ΜΜΕ, οσάκις προκύπτουν παρόμοιες περιπτώσεις, να εξετάζουν σοβαρά τη σκοπιμότητα ή χρησιμότητα δημοσίευσης η μετάδοσης τέτοιων ειδήσεων και εάν κρίνουν ότι υφίσταται αποχρών λόγος να ασχοληθούν με ειδήσεις του είδους αυτού, να αποφεύγουν σχολαστικά στοιχεία και λεπτομέρειες που οδηγούν έμμεσα στην αποκάλυψη της ταυτότητας. Σε οποιαδήποτε κοινωνία, αλλά ιδιαίτερα στις μικρές κυπριακές κοινωνίες, ο βαθμός και το είδος συγγένειας θύματος και φερόμενου ως δράστη και η οικογενειακή τους κατάσταση είναι στοιχεία που οδηγούν σε αποκάλυψη της ταυτότητας και πρέπει να αποφεύγονται. Άλλες λεπτομέρειες είναι, ενδεικτικά, ο ακριβής τόπος ή η γεωγραφική καταγωγής θύματος και φερόμενου ως δράστη και στοιχεία της ηλικίας τους και της σύλληψής. Μερικά έντυπα υπέδειξαν ότι οι λεπτομέρειες που δημοσιεύθηκαν είχαν αποκαλυφθεί από αρμόδιο μέλος της Αστυνομικής Δύναμης. Η Επιτροπή επισημαίνει, για άλλη μια φορά, ότι δηλώσεις οιωνδήποτε τρίτων, περιλαμβανομένων και αξιωματούχων ή επισήμων της Πολιτείας, δεν απαλλάσσει τα ΜΜΕ και τους λειτουργούς τους, της υποχρέωσης να τηρούν της πρόνοιες του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Η Επιτροπή απευθύνεται και δημοσίως προς τον Υπουργό Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης και τον Αρχηγό της Αστυνομίας, να δώσουν οδηγίες προς τους υφισταμένους τους να αποφεύγουν δηλώσεις ή αποκάλυψη στοιχείων που θα μπορούσαν να συνιστούν παραβίαση νομοθεσίας και των Κανόνων της Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Τέλος, η Επιτροπή σημειώνει το γεγονός ότι μερικά έντυπα παρέλειψαν να ανταποκριθούν στην παράκληση να παραθέσουν τις απόψεις τους για το θέμα. Επί του προκειμένου, επισημαίνεται ότι η Επιτροπή αποτελεί δημιούργημα των ίδιων των ΜΜΕ και των λειτουργών τους και κατά συνέπεια αναπόσπαστο τμήμα του συστήματος ενημέρωσης. Η συνεργασία των ΜΜΕ με την Επιτροπή συνιστά όχι μόνο εκπλήρωση υποχρέωσης που έχουν αναλάβει με βάση τον Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, αλλά και συμβάλλει στην κατοχύρωση του συστήματος αυτορρύθμισης και στην αποτροπή τάσεων για ποινικοποίηση της δημοσιογραφίας.

Σε σχέση με τις υποθέσεις αυτές (14/2008 και 15/2008) και σε σχέση με το θέμα της συχνής παραβίασης του τεκμηρίου αθωότητας με βάση δηλώσεις αστυνομικών οργάνων, η Επιτροπή απευθύνθηκε με επιστολή της προς τον Αρχηγό της Αστυνομίας ζητώντας την παρέμβασή του για να σταματήσει η αποκάλυψη ευαίσθητων στοιχείων από εντεταλμένα μέλη της Αστυνομίας. Ο Αρχηγός της Αστυνομίας απάντησε ότι έδωσε ήδη εντολή για διεξαγωγή έρευνας και ανέφερε ότι τέτοιου είδους συμπεριφορές δεν θα γίνονται ανεκτές.

Η επιστολή προς τον Αρχηγό της Αστυνομίας και η απάντηση παρατίθενται κατωτέρω.

Κύριο

Ιάκωβο Παπακώστα,

Αρχηγό Αστυνομίας,

Λευκωσία

ΘΕΜΑ: Αποκάλυψη ευαίσθητων στοιχείων προς τα ΜΜΕ

Κύριε Αρχηγέ,

Αναφερόμαστε στο πιο πάνω θέμα με την παράκληση να ενεργήσετε προς τα αρμόδια όργανα της Αστυνομικής Δύναμης προκειμένου να σταματήσει το φαινόμενο της αποκάλυψης στοιχείων προς τα ΜΜΕ, η οποία όχι μόνο οδηγεί σε καταστρατήγηση προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, αλλά ενίοτε συνιστά και παραβίαση ρητών διατάξεων της Κυπριακής Νομοθεσίας.

Ειδικότερα, αναφερόμαστε στο φαινόμενο της διαρροής προς τα ΜΜΕ λεπτομερειών που αφορούν σε υποθέσεις σεξουαλικών αδικημάτων όχι μόνο εναντίον ενηλίκων αλλά κυρίως ανηλίκων, ακόμη και όταν η δικαστική διαδικασία διεξάγεται κεκλεισμένων των θυρών. Η αποκάλυψη τέτοιων λεπτομερειών, όπως τόπου καταγωγής, ηλικίας θύματος και φερόμενου ως δράστη, σχέσης ή βαθμού συγγενείας κλπ, οδηγεί στην αποκάλυψη της ταυτότητας του θύματος, γεγονός το οποίο καταστρατηγεί την πρόνοια του Κώδικα περί μη αποκάλυψης της ταυτότητας θυμάτων σεξουαλικών εγκλημάτων.

Επί του προκειμένου, έχομε συγκεκριμένα παραδείγματα. Στην υπόθεση ανήλικης κορασίδας, η οποία κατ’ ισχυρισμό παρενοχλήθηκε σεξουαλικά από τους ανήλικους θείους της, δημοσιεύθηκαν τόσες λεπτομέρειες ώστε η ταυτότητά της να καταστεί γνωστή σε ένα ευρύ κοινό της κοινότητάς της, η Επιτροπή είχε μαρτυρία από ΜΜΕ ότι οι λεπτομέρειες που δημοσίευσαν είχαν αποκαλυφθεί από αρμόδιο αστυνομικό όργανο.

Σε μια άλλη πρόσφατη υπόθεση που τελεί υπό εξέταση, ειδικότερα στην υπόθεση φερόμενης σεξουαλικής παρενόχλησης 12χρονης από το θετό πατέρα της, η ομοιότητα των δημοσιευμάτων (ίδετε επισυναπτόμενες φωτοτυπίες) δεν αφήνει αμφιβολία ότι είχαν την ίδια πηγή προέλευσης, και πάλι παρά το γεγονός ότι η διαδικασία έγινε κεκλεισμένων των θυρών.

Άλλες περιπτώσεις που απασχόλησαν πρόσφατα την Επιτροπή, ύστερα από καταγγελία της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην Οικογένεια, αφορούσαν στην αποκάλυψη του περιεχομένου οπτικογραφημένων καταθέσεων ατόμων που εμπλέκονταν ως παραπονούμενοι ή μάρτυρες σε υποθέσεις βίας στην οικογένεια, περιλαμβανομένων φυσικής και σεξουαλικής βίας.

Από τα ενώπιόν της στοιχεία, η Επιτροπή οδηγείται στο συμπέρασμα ότι η αποκάλυψη του περιεχομένου οπτικογραφημένων καταθέσεων προήλθε από αστυνομικά όργανα.

Όπως καλώς γνωρίζετε, ακόμη και η απλή κατοχή τέτοιων καταθέσεων από μη εξουσιοδοτημένα άτομα, ή η αποκάλυψη σε μη εξουσιοδοτημένα άτομα, απαγορεύεται ρητά από το Νόμο περί Βίας στην Οικογένεια, άρθρο 35(1). Εχοντας υπόψη την ευαισθησία σας ως προς την τήρηση των Νόμων και Κανονισμών από τα μέλη της Δύναμης, δεν έχουμε την ελάχιστη αμφιβολία ότι θα ενεργήσετε δεόντως.

Η Επιτροπή παρακαλεί όπως διευθετήσετε συνάντηση με αντιπροσωπεία της για συζήτηση γενικότερων θεμάτων συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και της Αστυνομίας, η οποία βρίσκεται ομολογουμένως σε πολύ υψηλό επίπεδο.

Με εκτίμηση

Ανδρέας Μαυρομμάτης

Πρόεδρος Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Κύριο Ανδρέα Μαυρομμάτη

Πρόεδρο Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας

Κύριε,

Αποκάλυψη Ευαίσθητων Στοιχείων ττρος τα Μ Μ Ε

Γνωρίζω λήψη της επιστολής σας, ημερ. 20/09/2008, σχετικά με το πιο πάνω θέμα. Ομολογουμένως, το θέμα που εγείρετε στην επιστολή σας, είναι πάρα πολύ σοβαρό και για το σκοπό αυτό έχουν δοθεί αυστηρές οδηγίες σε όλα τα μέλη μας και ειδικά σε όσους υπηρετούν στα Τμήματα Ανιχνεύσεως Εγκλημάτων, ότι τέτοιου είδους συμπεριφοράς δεν θα γίνονται ανεκτές, αλλά αντιθέτως, θα ασκούνται και πειθαρχικές διώξεις εκεί όπου ενδείκνυται.

Όσον αφορά τις συγκεκριμένες υποθέσεις, στις οποίες αναφέρεστε στην επιστολή σας, έχουν δοθεί οδηγίες για διεξαγωγή έρευνας σχετικά με το ενδεχόμενο διάπραξης πειθαρχικών ή άλλων αδικημάτων από οποιοδήποτε άλλο μέλος μας.

Α. Γεωργίου,

Αστυνόμος Α

για Αρχηγό Αστυνομίας

ΤΙΤΛΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΑΙΣΧΡΗ ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (11/2008 (6/6/2008) για δημοσίευμα της εφημερίδας «ΜΑΧΗ», στις 4 Ιουνίου, 2008, που αφορούσε σε καταγγελίες της ΣΕΚ ότι κατά τις προσλήψεις έκτακτου προσωπικού στη δημόσια υπηρεσία προτιμώνται άτομα από συγκεκριμένο πολιτικό χώρο και ανέφερε ότι η ΠΕΟ «κόβει και ράβει». Η είδηση δημοσιεύθηκε ως κύριο θέμα στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας, κάτω από τον τίτλο, με κόκκινα γράμματα «ΧΧΧ…ΘΗΛΑΖΕΤΑΙ η Δημόσια Υπηρεσία». Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο τίτλος της είδησης συνιστά χυδαία βωμολοχία, η οποία δε συνάδει προς τις πρόνοιες του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας ότι το ήθος, η διαγωγή και το επαγγελματικό επίπεδο των δημοσιογράφων πρέπει να είναι της υψηλότερης δυνατής στάθμης και ότι πρέπει να αποφεύγεται η χρήση χυδαίων ή αισχρών εκφράσεων. Η Επιτροπή αποφάσισε περαιτέρω ότι η παράλειψη της εφημερίδας να ανταποκριθεί σε δύο επιστολές για παράθεση των θέσεών της επί του θέματος, συνιστά επίσης παραβίαση της πρόνοιας του Κώδικα περί της υποχρέωσης των ΜΜΕ και των λειτουργών τους να συνεργάζονται με την Επιτροπή και να υποβοηθούν το έργο της. Με βάση τον Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, που προσυπέγραψαν τα ΜΜΕ, η Επιτροπή καλεί την εφημερίδα να δημοσιεύσει την απόφαση αυτή.

ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ-ΤΟΠΟΥ ΔΙΑΜΟΝΗΣ

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (9/2008 (5/6/2008) το οποίο υπέβαλε η κ. Αναστασία Παπαδοπούλου, ότι η εφημερίδα «Πολίτης», αποκάλυψε στοιχεία της προσωπικού χαρακτήρα και παραβίασε την ιδιωτική της ζωή. Η κ. Παπαδοπούλου υποστήριξε ότι η αποκάλυψη των στοιχείων έγινε σε είδηση που δημοσιεύθηκε στις 5 Ιουνίου, 2008, για γεγονότα που δεν αφορούν στην ίδια και χωρίς την έγκρισή της. Σύμφωνα με το παράπονο, ο «Πολίτης», στις 5 Ιουνίου, 2008, δημοσίευσε είδηση σχετικά με αγωγή τράπεζας εναντίον επιχειρηματία ανάπτυξης γης για καθυστερημένες δόσεις σχετικά με 23 υποθηκευμένα τεμάχια γης. Σε συνοδευτική είδηση αναφέρεται ότι σε ένα από τα ακίνητα, σε προάστιο της Λευκωσίας, έχει ανεγερθεί πολυκατοικία και ότι ανάμεσα στους αγοραστές διαμερισμάτων είναι «και μεγαλοδικηγόροι, όπως η κόρη του τέως Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Αναστασία Παπαδοπούλου» και άλλα άτομα που κατονομάζονται. Η είδηση συνοδεύεται από δύο φωτογραφίες. Η μία παρουσιάζει την είσοδο πολυκατοικίας και μερικά διαμερίσματα και η άλλη θυροτηλέφωνο με έξι ονόματα ενοίκων. Η παραπονούμενη υποστηρίζει ότι το θέμα της κυρίας είδησης δεν έχει καμία σχέση με την ίδια και ότι, πέραν της παραβίασης του Νόμου περί προσωπικών δεδομένων έχουν παραβιασθεί και κανόνες της δημοσιογραφικής δεοντολογίας που αφορούν στο σεβασμό της ιδιωτικής ζωής, με την αποκάλυψη περιουσιακών της στοιχείων και πράξεων, την τοποθεσία ή διεύθυνση της οικίας της και φωτογραφία της οικίας της και της εισόδου της, χωρίς σεβασμό για την προσωπική της ασφάλεια. Περαιτέρω ανέφερε ότι η αποκάλυψη των στοιχείων δεν εξυπηρετεί κανένα δημόσιο συμφέρον ή δημοσιογραφικό σκοπό, γιατί δε θεωρεί τον εαυτό της επώνυμο. Η εφημερίδα υποστήριξε ότι το παράπονο για παραβίαση προσωπικών δεδομένων της παραπονούμενης δεν έχει οποιαδήποτε βάση, με το επιχείρημα ότι η φωτογραφία του θυροτηλεφώνου δεν αποκαλύπτει τον ακριβή χώρο διαμονής της και ότι η πρόσβαση στο θυροτηλέφωνο είναι ελεύθερη. Υποστήριξε επίσης ότι η κ. Παπαδοπούλου δεν είναι τυχαίο πρόσωπο και ότι στο παρελθόν έγιναν εκατοντάδες αναφορές στο πατρικό της σπίτι στη Στράκκα, χωρίς αντίδραση. Επικαλέστηκε επίσης το γεγονός ότι η ίδια η κ. Παπαδοπούλου έδωσε συνέντευξη στο περιοδικό Purple, που εκδίδεται από τον «Πολίτη», τον περασμένο Ιανουάριο και φωτογραφήθηκε στο διαμέρισμά της, χωρίς να τεθεί τότε θέμα προσωπικών δεδομένων. Τέλος υποστήριξε ότι η αναφορά στην κ. Παπαδοπούλου και σε άλλους επωνύμους έγινε για λόγους δημοσίου συμφέροντος, γιατί στόχος ήταν να καταδειχθεί ότι ακόμα και έγκριτοι νομικοί είναι δυνατό να βρεθούν σε δύσκολη θέση όταν αγοράζουν ακίνητη περιουσία. Κατά την εξέταση του παραπόνου, η Επιτροπή έλαβε υπόψη το γεγονός ότι προσωπικά στοιχεία και στοιχεία ιδιωτικής ζωής αφορούν σε ο,τιδήποτε αναφέρεται στο φορέα των στοιχείων αυτών (προσωπικό καθεστώς) και επομένως και στο όνομά του, στο χώρο διαμονής του και οποιαδήποτε αγορά ιδιωτικής φύσεως. H Επιτροπή θεώρησε ότι η εφημερίδα δικαιολογημένα ασχολήθηκε με τη πτυχή των κινδύνων κατά την αγορά ακινήτων, υποδεικνύοντας ότι ακόμα και «μεγαλοδικηγόροι», σύμφωνα με το χαρακτηρισμό της, κινδυνεύουν να «βρεθούν εκτεθειμένοι», αν το ακίνητο πουληθεί. Αν και η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αποκάλυψη οποιωνδήποτε στοιχείων ήταν τυχαία και όχι ηθελημένη, θεωρεί ότι τίθεται θέμα κατά πόσο ήταν δικαιολογημένη η αποκάλυψη συγκεκριμένων στοιχείων των αναφερομένων ατόμων. Το κριτήριο κατά πόσο και πότε τα ΜΜΕ μπορούν να αποκαλύπτουν στοιχεία της προσωπικής ζωής είναι εάν το κοινό έχει έννομο συμφέρον να γνωρίζει. Στην προκειμένη περίπτωση, ακόμη και αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η κ. Παπαδοπούλου είναι κόρη του τέως προέδρου της Δημοκρατίας, δεν υπάρχει κανένα έννομο συμφέρον του κοινού να γνωρίζει το χώρο διαμονής της και για την αγορά του. Η θέση της εφημερίδας ότι η αναφορά του ονόματος της κ. Παπαδοπούλου, μεταξύ άλλων επωνύμων εξυπηρετούσε λόγους δημοσίου συμφέροντος επειδή το δημοσίευμα υποδείκνυε ότι ακόμα και έγκριτοι νομικοί είναι δυνατό να βρεθούν προ εκπλήξεων, προβαίνοντας σε αγορά ακίνητης περιουσίας, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να υποδειχθεί χωρίς αναφορά σε συγκεκριμένα άτομα και επομένως οι πληροφορίες που αναφέρονται στο όνομα και στο χώρο διαμονής της παραπονούμενης ήταν αχρείαστες και θα μπορούσαν να αποφευχθούν, χωρίς να επηρεάζεται η εξυπηρέτηση του σκοπού, τον οποίο επικαλέστηκε η εφημερίδα. Η επίκληση του γεγονότος ότι η παραπονούμενη είχε δώσει συνέντευξη σε περιοδικό και φωτογραφήθηκε στο διαμέρισμά της πριν από έξι μήνες, δεν ευσταθεί, γιατί αφ’ ενός η συνέντευξη δόθηκε με την έγκρισή της και αφ’ ετέρου γιατί δεν αποδείχθηκε ότι στη συνέντευξη είχαν αποκαλυφθεί οποιαδήποτε από τα στοιχεία που αποτελούν το αντικείμενο το παραπόνου, ώστε να θεωρηθεί ότι αποτελούσαν κοινή γνώση.

ΤΑ ΜΜΕ ΟΦΕΙΛΟΥΝ ΝΑ ΣΕΒΟΝΤΑΙ ΤΟ ΤΕΚΜΗΡΙΟ ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ ΥΠΟΠΤΩΝ

H Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, αφού εξέτασε, ύστερα από παράπονο του ιατρού Μαιευτήρα-Γυναικολόγου Δρα Σάββα Σάββα, αλλά και αυτεπάγγελτα, τον τρόπο με τον οποίο τα ΜΜΕ, ηλεκτρονικά και έντυπα, χειρίστηκαν την είδηση ότι νεαρή γυναίκα από χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης φέρεται να προκάλεσε τον θάνατο του νεογέννητου βρέφους της, διαπίστωσε κατάφωρη παραβίαση της πρόνοιας του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας περί σεβασμού του τεκμηρίου της αθωότητας των υπόπτων. Εκφράσεις και χαρακτηρισμοί, που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη μετάδοση της είδησης από τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ, αλλά και τη δημοσίευσή της από τα έντυπα ΜΜΕ, όπως «Μήδεια», «πρωτοφανής σε αγριότητα δολοφονία βρέφους από τη μάνα του», «αγριότητα σε όλο της το μεγαλείο», «στυγερή δολοφονία του σπλάχνου της», οδηγούν σε συνειρμούς που προκαλούν στην κοινή γνώμη το αίσθημα για ενοχή της ύποπτης, προτού καν προσαφθούν οποιεσδήποτε κατηγορίες και προτού η Δικαιοσύνη εκφέρει την ετυμηγορία της, Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι αναφορές αυτές και η παρουσίαση πληροφοριών ως αναμφισβήτητων γεγονότων, χωρίς μάλιστα να έχουν υποβληθεί στη βάσανο της δικαστικής εξέτασης, θα πρέπει να αποφεύγονται , δεδομένου ότι ενδέχεται να δημιουργήσουν μη αναστρέψιμες εντυπώσεις. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι, με βάση τη σχετική πρόνοια του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, η υποχρέωση σεβασμού του τεκμηρίου της αθωότητας υπόπτων ή κατηγορουμένων είναι γενική, είτε πρόκειται για πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας, είτε για ξένους και καλεί τους λειτουργούς των ΜΜΕ να την τηρούν προς όφελος του λειτουργήματος το οποίο υπηρετούν.

Μετάδοση καταγγελίας για κακοποίηση ασθενούς από νοσηλευτές

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (5/2008, 16/4/2008) από τον Κλάδο Νοσηλευτών Ψυχικής Υγείας για μετάδοση κατ’ ισχυρισμό ανακριβούς και μονόπλευρης είδησης από το ΣΙΓΜΑ περί ξυλοδαρμού ασθενούς από νοσηλευτές, χωρίς προηγούμενη διασταύρωση των πληροφοριών. Το παράπονο υποβλήθηκε από τον κ. Λουκή Κωνσταντινίδη, υπό την ιδιότητα του Προέδρου του Δ.Σ. του Κλάδου Νοσηλευτικού Προσωπικού Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, ο οποίος ανέφερε ότι το ΣΙΓΜΑ, χωρίς να προβεί σε διασταύρωση των πληροφοριών του ή να δώσει το δικαίωμα απάντησης, μετέδωσε στις αρχές Απριλίου, 2008, είδηση που αναφερόταν σε καταγγελία πατέρα ότι ο τριανταπεντάχρονος γιός του, που νοσηλεύεται στο Νοσοκομείο Ψυχικής Υγείας, κτυπήθηκε βάναυσα από νοσηλευτές. Ο παραπονούμενος ανέφερε ότι αντίθετα με τον ισχυρισμό, «είναι νοσηλευτής που κτυπήθηκε επανειλημμένα και βίαια με αποτέλεσμα το σοβαρό τραυματισμό του». Όπως προκύπτει από οπτικογράφηση του ρεπορτάζ, ο πατέρας κατάγγειλε ότι, όπως του είπε ο γιος του και άλλοι ασθενείς, νοσηλευτές μπήκαν στο δωμάτιο του γιου του στις 11.30 τη νύκτα και τον κτύπησαν βάναυσα με τα χέρια και τα πόδια, λέγοντάς του «εσύ είσαι που κτυπάς νοσοκόμους;». Ο πατέρας ανέφερε επίσης ότι ο γιος του, λόγω της πάθησής του, έρχεται συχνά στα χέρια με νοσοκόμους. Επίσης ανέφερε ότι όταν επισκέφθηκε το γιο του δυο μέρες αργότερα, είχε κτυπήματα στο πρόσωπο, για τα οποία δέχθηκε πρώτες βοήθειες στο νοσοκομείο. Η δημοσιογράφος που ετοίμασε το ρεπορτάζ μετέδωσε ότι είχε απευθυνθεί στο Διευθυντή των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Δρα Ευάγγελο Αναστασίου, ο οποίος αρνήθηκε να σχολιάσει το γεγονός ή να δώσει την εκδοχή της υπηρεσίας, αναφέροντας ότι διεξαγόταν υπηρεσιακή έρευνα για το επεισόδιο. Εξ άλλου, ο διευθυντής ειδήσεων του ΣΙΓΜΑ Ντίνος Μενελάου ανέφερε το ΣΙΓΜΑ ενήργησε δεοντολογικά και απέρριψε τους ισχυρισμούς για παράλειψη αντικειμενικής διερεύνησης της καταγγελίας, δεδομένου ότι η δημοσιογράφος που ετοίμασε το ρεπορτάζ είχε απευθυνθεί στον υπεύθυνο βάρδιας για απόψεις και εκείνος την παρέπεμψε στο Δρα Αναστασίου, που της είπε ότι «δεν θα επέτρεπε σε κανένα από τα άτομα της βάρδιας να μιλήσει». Η Επιτροπή ζήτησε και ενημερώθηκε λεπτομερώς από το Διευθυντή Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας για το πόρισμα διοικητικής έρευνας σε σχέση με την καταγγελία του πατέρα, το οποίο συνοψίζεται στο ότι δεν καταλογίζει ευθύνη, ούτε και εσκεμμένη πρόθεση για πρόκληση σωματικής βλάβης στον ασθενή από το προσωπικό. Στο παρόν στάδιο, το ζητούμενο από την Επιτροπή δεν αφορά στην εξέταση της ακρίβειας των πληροφοριών που μετέδωσε το ΣΙΓΜΑ, αλλά στο κατά πόσο το ΣΙΓΜΑ, μεταδίδοντας την καταγγελία του πατέρα ενήργησε το πλαίσιο της Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας και ιδιαίτερα με βάση τις πρόνοιες ότι τα ΜΜΕ πρέπει να μεριμνούν για τη μη μετάδοση ανακριβών ή διαστρεβλωτικών της αλήθειας πληροφοριών και να παρέχουν στους επηρεαζόμενους την ευκαιρία να απαντήσουν. Ο Κώδικας ορίζει επίσης ότι σε περίπτωση μετάδοσης ανακριβών πληροφοριών τα ΜΜΕ προβαίνουν σε άμεση διόρθωση ή και απολογία. Λαμβάνοντας υπόψη τις πρόνοιες του Κώδικα και τις εκατέρωθεν θέσεις, η Επιτροπή αποφάσισε ότι δεν υπήρξε παραβίαση των ανωτέρω προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Η δημοσιογράφος που ετοίμασε το ρεπορτάζ προσπάθησε να πάρει απαντήσεις στην καταγγελία από τον υπεύθυνο των νοσηλευτών της βάρδιας και από Διευθυντή των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, οι οποίοι απέφυγαν να προβούν σε σχόλια. Κατά συνέπεια η Επιτροπή θεωρεί ότι καταβλήθηκε κάθε δυνατή μέριμνα διακρίβωσης των πληροφοριών ή λήψης της απάντησης στις καταγγελίες. Η Επιτροπή θεωρεί ότι στο πλαίσιο της ελευθερίας έκφρασης το ΣΙΓΜΑ είχε δικαίωμα να μεταδώσει την καταγγελία χωρίς αντίλογο, γιατί ο περιορισμός του δικαιώματος μετάδοσης μιας σοβαρής καταγγελίας όταν κάποιος αρνείται να προβεί σε σχόλια ή μέχρι το πέρας μιας έρευνας, που θα ήταν άγνωστο πότε θα ολοκληρωνόταν, θα συνιστούσε ακύρωση του δικαιώματος έκφρασης και της ελευθεροτυπίας. Η θέση αυτή για το δικαίωμα μετάδοσης πληροφοριών παρόμοιας φύσης τελεί πάντα υπό την αίρεση της καταβολής κάθε λογικά δυνατής προσπάθειας να ληφθεί απάντηση ή η αντίθετη άποψη.

Αποκάλυψη στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα Αιτητών Ασύλου

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (2/2008-17/1/2008) του Γ. Δ. του Υπουργείου Εσωτερικών κ. Λάζαρου Σαββίδη για «αντιδεοντολογική αποκάλυψη προσωπικών στοιχείων των Αιτητών Προσωπικού Ασύλου» σε ανακοινώσεις που δημοσιεύονται σε εφημερίδες. Ο κ. Σαββίδης με επιστολή του στις 17 Ιανουαρίου, 2008 αναφέρθηκε στο θέμα της αποκάλυψης προσωπικών στοιχείων Αιτητών Ασύλου, όπως ονόματος, εθνικότητας και φωτογραφιών με ευδιάκριτα τα πρόσωπά τους. Ανέφερε ότι άτομα που φεύγουν από τη χώρα τους ως οικονομικοί μετανάστες «χρίζονται από αυτούς που τους διακινούν προς την Ευρωπαϊκή Ενωση ως ‘Αιτητές Ασύλου σε αναζήτηση διεθνούς προστασίας’ και στην προσπάθειά τους» να επιτύχουν την παροχή Ασύλου πιέζουν τις αρχές ισχυριζόμενοι ότι εξ αιτίας των δημοσιευμάτων και προβολών η ζωή ή ελευθερία τους βρίσκεται σε κίνδυνο από τα καθεστώτα των χωρών τους. Ο κ. Σαββίδης υπέβαλε «θερμή παράκληση να αποφεύγεται δημοσιοποίηση των πραγματικών προσωπικών στοιχείων των Αιτητών Ασύλου, όπως όνομα, εθνικότητα και ευδιάκριτα πρόσωπα. Το παράπονο αποτελεί συνέχεια επιστολών που οδήγησαν στην εξέταση της υπόθεσης 28/2006, το οποίο όμως αφορούσε δημοσίευμα της «Αλήθειας» το οποίο στηρίχθηκε σε συνέντευξη μελών οικογένειας Περσών αιτητών ασύλου, για το οποίο αποφασίστηκε ότι δεν ήταν αντιδεοντολογικό, δεδομένου ότι τα άτομα που έδωσαν τη συνέντευξη αποκάλυψαν οικειοθελώς τα στοιχεία τους. Η Υπηρεσία Ασύλου, με επιστολή της επανέλαβε ουσιαστικά το περιεχόμενο του παραπόνου, ενώ δόθηκαν προφορικά περισσότερες λεπτομέρειες. Αναφέρθηκε ειδικότερα στην αποκάλυψη στοιχείων αιτητών ασύλου που γίνεται με αφορμή διάφορα γεγονότα, όπως βαπτίσεις αλλοδαπών, συμμετοχή τους σε διαδηλώσεις και διάφορες εκπομπές. Επίσης αναφέρθηκε ότι η αποκάλυψη προσωπικών στοιχείων αιτητών δημιούργησε την ανάγκη αναθεώρησης αποφάσεων με τις οποίες είχε απορριφθεί το αίτημα για παροχή ασύλου. Προς υποστήριξη των θέσεών της, η Υπηρεσία Ασύλου υπέβαλε στην Επιτροπή φωτοτυπίες δέκα ενδεικτικών περιπτώσεων αποκάλυψης στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα Αιτητών Ασύλου, από τις αρχές του 2006. Η Επιτροπή εξέτασε το παράπονο σε σχέση με τα αναφερθέντα δημοσιεύματα και μεταδόσεις και υπό το πρίσμα των προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας περί ιδιωτικής ζωής και σεβασμού των στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα, στις οποίες καθορίζεται ότι παρεμβάσεις στην ιδιωτική ζωή προσώπων, «χωρίς τη συγκατάθεση τους…είναι γενικά απαράδεκτες» και λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη ότι βασική πτυχή της αποστολής της είναι η προστασία του δικαιώματος έκφρασης. Λαμβάνοντας υπόψη τα πιο πάνω, η Επιτροπή κατέληξε στις ακόλουθες αποφάσεις: Ως προς τη πτυχή των συνεντεύξεων ή δηλώσεων Αιτητών Ασύλου, δεν μπορεί να παρέμβει, γιατί αυτό θα συνιστούσε περιορισμό, τόσο του δικαιώματος έκφρασης όσο και της ελευθεροτυπίας. Η οικιοθελής αποκάλυψη στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα δεν εμπίπτει στις απαγορεύσεις του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Η συμμετοχή Αιτητών Ασύλου σε δημόσιες εκδηλώσεις, ιδιαίτερα όταν γίνεται με ενεργό τρόπο, ισοδυναμεί με συγκατάθεση αποκάλυψης των προσωπικών στοιχείων τους. Παρά τους λόγους που επικαλείται ο παραπονούμενος, οι οποίοι μπορούν να συνοψισθούν στο ότι η αποκάλυψη στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα δημιουργεί προβλήματα στην Υπηρεσία Ασύλου, η Επιτροπή, ενεργώντας στο πλαίσιο του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, αποφάσισε ότι δεν έχει αρμοδιότητα παρέμβασης. Η παρουσία ή η συμμετοχή Αιτητών Ασύλου σε άλλες εκδηλώσεις ιδιωτικής φύσης, όπως βαπτίσεις, γάμους, συγκεντρώσεις διασκέδασης, κλπ. δε δίδει το δικαίωμα αποκάλυψης στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα και τα ΜΜΕ πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικά στις περιπτώσεις αυτές. Η Επιτροπή είναι πρόθυμη να εξετάσει οποιαδήποτε συγκεκριμένη περίπτωση αποκάλυψης στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα αιτητών ασύλου που είναι δυνατό να αναφυεί και θα τεθεί ενώπιόν της, με βάση τα πραγματικά περιστατικά και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της.

Αποκάλυψη στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα με "τυχαία" δημοσίευση φωτογραφίας

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (6/2008, 21/4/2008) από τον κ. Κώστα Πατίνιο για δημοσίευση φωτογραφίας του στο «Φιλελεύθερο» που είχε ληφθεί στο οδόφραγμα της οδού Λήδρας, σε σχέση με γεγονότα που δεν είχαν καμία σχέση με τον ίδιο. Ο κ. Πατίνιος ανέφερε στο παράπονό του ότι ο «Φιλελεύθερος» δημοσίευσε στις 6 Απριλίου, 2008, φωτογραφία του ενώ έσπρωχνε το αμαξάκι με το παιδί του, δίπλα από σχόλιο που αναφερόταν στην παρουσία λεγόμενων αστυνομικών του ψευδοκράτους στη νεκρή ζώνη του οδοφράγματος της οδού Λήδρας. Ο κ. Πατίνιος ανέφερε ότι ο ίδιος βρισκόταν στην περιοχή τυχαία και δεν είχε καμιά σχέση με τα γεγονότα στα οποία αναφέρονταν στο σχόλιο της εφημερίδας. Η Γραμματεία της Επιτροπής έθεσε το θέμα τόσο στη διεύθυνση σύνταξης της εφημερίδας όσο και στο συντάκτη του σχολίου, που ανέφεραν ότι η φωτογραφία δημοσιεύθηκε κατά λάθος κατά τη σελίδωση. Στη συνέχεια ο «Φιλελεύθερος» δημοσίευσε στις 10 Μαΐου, 2008, διευκρίνιση στην οποία ανέφερε ότι η φωτογραφία ήταν άσχετη με το σχόλιο και δε δημοσιεύθηκε από πρόθεση αποκάλυψης στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα ή πρόκλησης στενοχώριας στον παραπονούμενο. Παρ’ όλο που δεν έγινε απολογία, ο παραπονούμενος αποδέχθηκε την επανόρθωση. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το θέμα έχει διευθετηθεί, αλλά επιθυμεί να προβεί στα ακόλουθα σχόλια: Πρώτον, ο Κώδικας Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας ορίζει ρητά ότι τα ΜΜΕ «χωρούν σε άμεση διόρθωση ή και απολογία». Δεύτερον, ότι τα ΜΜΕ πρέπει να λαμβάνουν κάθε δυνατή μέριμνα για αποφυγή αποκάλυψης στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα άνευ αποχρώντος λόγου. Επί του προκειμένου, η Επιτροπή επαναλαμβάνει την πάγια θέση της, που στηρίζεται και σε προηγούμενες αποφάσεις, αλλά και αποφάσεις δικαιοδοτικών οργάνων και της Επιτρόπου Προστασίας Στοιχείων Προσωπικού Χαρακτήρα, ότι τα άτομα έχουν το δικαίωμα ιδιωτικής ζωής ακόμη και αν βρίσκονται σε δημόσιο χώρο. Η λήψη φωτογραφιών ατόμων σε δημόσιους χώρους, χωρίς να το γνωρίζουν και πολύ περισσότερο η δημοσίευσή τους, όπως και η αποκάλυψη άλλων στοιχείων προσωπικού χαρακτήρα χωρίς τη ρητή συγκατάθεσή τους, συνιστά σοβαρή παραβίαση της πρόνοιας του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας για την ιδιωτική ζωή.

Μετάδοση παραπλανητικών σκηνών αρχείου για σπατάλη νερού

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο από την κ. Ελένη Λ. Αχιλλέως, από τα Λατσιά ότι το ΡΙΚ μετέδωσε επανειλημμένα τους τελευταίους μήνες σε ρεπορτάζ για το θέμα της λειψυδρίας, εικόνες που λήφθηκαν πριν από δέκα χρόνια και παρουσιάζουν την ίδια και το σύζυγό της να σπαταλούν νερό πλένοντας το πεζοδρόμιο. Η παραπονούμενη ανέφερε ότι όταν λήφθηκαν οι σκηνές, η ίδια και ο σύζυγός της πότιζαν τον κήπο τους με νερό διάτρησης που έχουν στην αυλή του σπιτιού τους. Με προτροπή μελών του συνεργείου έπλυναν το πεζοδρόμιο για να πάρει ο κινηματογραφιστής σκηνές σπατάλης νερού προκειμένου να επενδυθεί οπτικά σχετική είδηση. Στις σκηνές διακρίνονται σαφώς η ίδια και ο σύζυγός της. Σύμφωνα με το παράπονο, από τότε και κάθε φορά που μεταδίδονται ειδήσεις για το νερό και την ανάγκη αποφυγής σπατάλης του, προβάλλονται οι ίδιες σκηνές. Η τελευταία φορά ήταν μερικές ημέρες πριν από την υποβολή του παραπόνου. Ως αποτέλεσμα της μετάδοσης των εικόνων, η παραπονούμενη δέχθηκε τηλεφωνήματα από γνωστούς και συγγενείς, ακόμη και από την Αυστραλία, που ρωτούσαν πως γίνεται η Κύπρος να διψά και οι ίδιοι να πλένουν πεζοδρόμια. Η Γραμματεία της Επιτροπής έθεσε το θέμα στο Διευθυντή Ειδήσεων και Επικαίρων του ΡΙΚ κ. Γιάννη Καρεκλά, ο οποίος απάντησε ότι θα έδιδε οδηγίες για να μην επαναληφθεί το φαινόμενο. Υπό το φως της απάντησης του κ. Καρεκλά και του γεγονότος ότι η παραπονουμένη έμεινε ικανοποιημένη από αυτή, η Επιτροπή δεν θεωρεί σκόπιμο να εξετάσει περαιτέρω το θέμα και το θεωρεί ως διευθετηθέν. Ωστόσο, η Επιτροπή επιθυμεί να επισημάνει για ακόμη μια φορά την ανάγκη να αποφεύγεται η μετάδοση εικόνων οι οποίες είναι δυνατό να οδηγήσουν σε λανθασμένα συμπεράσματα ή να θίξουν αδικαιολόγητα άτομα και όπως σε περίπτωση μετάδοσης σκηνών αρχείου, το γεγονός αυτό καθίσταται σαφές.

Αρνηση δημοσίευσης επιστολής σχετικά με φερόμενο σεξουαλικό σκάνδαλο στη Μητρόπολη Λεμεσού

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (7/2008, 10/5/2008) από το κ. Μάριο Ιερόπουλο για άρνηση του «Πολίτη» να δημοσιεύσει επιστολή του για «αποκατάσταση των πραγμάτων» σχετικά με το θέμα του Αρχιμανδρίτη της Ιεράς Μητρόπολης Λεμεσού Ισαάκ Μαχαιριώτη, ο οποίος εφέρετο να ήταν εμπλεγμένος σε σεξουαλικό σκάνδαλο. (Υπόθεση 19/2006). Ο κ. Ιερόπουλος πληροφόρησε την Επιτροπή ότι υπέβαλε το παράπονο ως «σκεπτόμενος άνθρωπος» και ως γνωστός του Αρχιμανδρίτη Ισαάκ. Στο παράπονο ανέφερε ότι, αφού οι κατηγορίες εναντίον του Αρχιμανδρίτη «αποδείχθηκαν τελικά σκευωρία», απέστειλε επιστολή προς δημοσίευση στις 31/3/08, με το ερώτημα γιατί η εφημερίδα δεν απολογήθηκε για όσα είχε δημοσιεύσει για το θέμα στην περίοδο Ιουλίου-Σεπτεμβρίου, 2006 σχετικά με κατ’ ισχυρισμόν εμπλοκή του Αρχιμανδρίτη σε σεξουαλικό σκάνδαλο. Σύμφωνα με τον ισχυρισμό του, η εφημερίδα του απάντησε ότι η επιστολή του εξεταζόταν για δημοσίευση, αλλά τελικά αρνήθηκε να τη δημοσιεύσει. Για να υποστηρίξει τη θέση του για «αποκάλυψη της σκευωρίας» σε βάρος του Αρχιμανδρίτη, ο παραπονούμενος απέστειλε στην Επιτροπή δισέλιδο ρεπορτάζ της «Σημερινής», ημερομηνίας 9 Μαρτίου, 2008. Στο ρεπορτάζ αναφέρεται ότι τα δημοσιεύματα του «Πολίτη» (υπόθεση 19/2006) στηρίχθηκαν σε πλεκτάνη για να πληγεί ο Μητροπολίτης Λεμεσού Αθανάσιος, ο οποίος ήταν υποψήφιος για τον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο νεαρός ο οποίος είχε διατυπώσει τους ισχυρισμούς ότι είχε σεξουαλικές σχέσεις με τον Αρχιμανδρίτη κατέθεσε αγωγή στο δικαστήριο Λεμεσού αξιώνοντας αποζημιώσεις 250 χιλιάδων λιρών, με τον ισχυρισμό ότι είχε τύχει σεξουαλικής εκμετάλλευσης από τον Αρχιμανδρίτη όταν ήταν ανήλικος. Σύμφωνα πάντα με το δημοσίευμα, ο Αρχιμανδρίτης κατέθεσε αγωγή λιβέλου, αφού «εξασφάλισε δύο γνωματεύσεις από ανεξάρτητα κέντρα του εξωτερικού που ειδικεύονται στο ψηφιακό έγκλημα, τα οποία πιστοποιούν ότι φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν στον «Πολίτη» ήταν προϊόν μοντάζ». Το Νοέμβριο του 2007 και ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η εκδίκαση των δύο αγωγών, ο νεαρός υπέγραψε δήλωση-απολογία, στην οποία ανέφερε ότι οι καταγγελίες που είχε διατυπώσει εναντίον του Αρχιμανδρίτη Ισαάκ Μαχαιριώτη βασίστηκαν σε αναληθή γεγονότα. Η δήλωσή του κατατέθηκε στο δικαστήριο και οι εκατέρωθεν αγωγές αποσύρθηκαν. Το θέμα που θέτει ο παραπονούμενος είναι αφ’ ενός η άρνηση της εφημερίδας να δημοσιεύσει την επιστολή του και αφ’ ετέρου η ακρίβεια των πληροφοριών του «Πολίτη». Ο Αρχισυντάκτης της εφημερίδας κ. Σωτήρης Παρούτης απάντησε στους ισχυρισμούς του παραπονουμένου αναφέροντας ότι η εφημερίδα δε δημοσίευσε την επιστολή του γιατί αυτό θα ισοδυναμούσε με παραδοχή ισχυρισμών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε βάρος της σε δικαστική διαδικασία λιβέλου που εκκρεμεί εναντίον της. Ανέφερε επίσης ότι ο ισχυρισμός για «αποκάλυψη σκευωρίας» στηρίζεται σε εξώδικο συμβιβασμό στη βάση μιας επιστολής προσώπου που εμπλέκεται στην υπόθεση και όχι σε δικαστική απόφαση. Ο κ. Παρούτης ανέφερε ότι εκκρεμεί αγωγή λιβέλου εναντίον της εφημερίδας για το επίμαχο ζήτημα της ακρίβειας των πληροφοριών της εφημερίδας και ως εκ τούτου η Επιτροπή δεν θα έπρεπε να προχωρήσει σε εξέταση αυτής της πτυχής του παραπόνου. Η Επιτροπή, αφού μελέτησε τα ενώπιόν της δεδομένα, αποφάσισε ότι η εφημερίδα «Πολίτης» είχε δικαίωμα να αρνηθεί δημοσίευση της επιστολής του παραπονουμένου, με βάση τη βασική αρχή δικαίου και της δημοσιογραφικής δεοντολογίας ότι τα ΜΜΕ δεν υποχρεούνται να δημοσιεύουν επιστολές που είναι δυνατό να επισύρουν νομικές συνέπειες και μάλιστα εναντίον τους. Ως προς τη πτυχή της ακρίβειας των πληροφοριών, που τίθεται με τον ισχυρισμό ότι «αποκαλύφθηκε η σκευωρία», η Επιτροπή αποφάσισε ότι, με βάση σχετική πρόνοια του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, κωλύεται να προχωρήσει στην εξέτασή του, μέχρι το πέρας της δικαστικής διαδικασίας.

Δημοσίευμα με υπονοούμενα για την ιδιωτική ζωη δημοσιογράφων

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (1/2008, ημ. 31/1/2008) από τη νομική σύμβουλο της Εταιρείας Φιλελεύθερος Δημόσια Εταιρεία Λτδ για «κακόβουλα, αναληθή και ανήθικα» δημοσιεύματα στο περιοδικό TV-STAR, που εξεδίδετο από τον Εκδοτικό Οίκο ΔΙΑΣ Λτδ και διανεμόταν δωρεάν με την εφημερίδα «Σημερινή». Ειδικότερα, παραπονέθηκε ότι στην έκδοση του περιοδικού ημερομηνίας 5/1/2008, στην στήλη ΜΠΗΧΤΕΡ-ΜΑΝ και σαν συνέχεια σειράς επικριτικών δημοσιευμάτων για το περιοδικό TV-MANIA, περιεχόταν δημοσίευμα με «δυσφημιστικές, ανακριβείς, παραπλανητικές, φανταστικές, διαστρεβλωτικές της αλήθειας πληροφορίες και σχόλια» που άπτονταν θεμάτων της προσωπικής και/ή ιδιωτικής ζωής προσώπων της ομάδας σύνταξης ή μέρους της ομάδας σύνταξης της εταιρείας Φιλελεύθερος, κατά παράβαση προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Οι καθ’ ων το παράπονο απάντησαν δια των νομικών τους συμβούλων, αρνούμενοι τις κατηγορίες και ζητώντας απόρριψη του παραπόνου, επειδή δεν γινόταν αναφορά σε κάποιο μέλος του περιοδικού ή ομάδα σύνταξης του περιοδικού. Περαιτέρω επικαλέστηκαν το γεγονός ότι στο επίμαχο δημοσίευμα δεν γινόταν αναφορά στο περιοδικό TV-MANIA ή στην εταιρεία Φιλελεύθερος Δημόσια Εταιρεία Λτδ και υποστήριξαν ότι για το λόγο αυτό η εταιρεία «δεν έχει locus standi στην παρούσα διαδικασία και δεν μπορεί να υποβάλει παράπονο … για δημοσιεύματα που δεν κάνουν αναφορά στην ίδια την εταιρεία και/ή δεν αφορούν την ίδια την εταιρεία». Η Επιτροπή, αφού μελέτησε τις εκατέρωθεν θέσεις και εξέτασε το επίμαχο δημοσίευμα διαπίστωσε ότι γινόταν αναφορά σε συγκεκριμένο άτομο που αναφερόταν με ουδέτερο υποκοριστικό, στην ιδιότητά του και στη θέση του, σε μη κατονομαζόμενο έντυπο. Περαιτέρω διαπίστωσε ότι γινόταν αναφορά σε μη κατονομαζόμενο εκδότη και σε μη εκπληρωθείσες εκδοτικές εξαγγελίες και δραστηριότητες, αλλά στην καταληκτική παράγραφο αναφερόταν το περιοδικό DOWN TOWN που εκδίδεται και διανέμεται από το «Φιλελεύθερο». Κατά συνέπεια η Επιτροπή αποφάσισε ότι οι παραπονούμενοι είχαν δικαίωμα υποβολής παραπόνου. Περαιτέρω, η Επιτροπή αποφάσισε ότι στο επίμαχο δημοσίευμα χρησιμοποιήθηκε ανοίκεια γλώσσα και φρασεολογία, που συνιστά παραβίαση της πρόνοιας του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας ότι «το ήθος, η αξιοπρέπεια, η εντιμότητα, η διαγωγή, η συμπεριφορά και το επαγγελματικό επίπεδο των λειτουργών (των ΜΜΕ) θα πρέπει να είναι της υψηλότερης δυνατής στάθμης», αφήνοντας υπονοούμενα κατά παράβαση των προνοιών περί σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και αποφυγής αναφοράς εναντίον προσώπων, που περιέχει στοιχεία προκατάληψης με βάση το προσωπικό καθεστώς.

Τεχνική παραποίηση εγγράφου σχετικά με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (3/2008, ημ. 4/2/2008) από το Γραμματέα του Υπουργικού Συμβουλίου ότι η εφημερίδα «Πολίτης», σε δημοσίευμα της που αναφερόταν σε απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου για την κυβερνητική πολιτική σχετικά με τη δημιουργία γηπέδων γκολφ, παραποίησε έγγραφο του Υπουργικού Συμβουλίου. Η Επιτροπή μελέτησε διεξοδικά το θέμα κατέληξε σε συμπεράσματα και αποφάσεις που αναφέρονται μετά την παράθεση των γεγονότων. ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ Η Επιτροπή, αφού άκουσε μαρτυρικές καταθέσεις και εξέτασε επισταμένα μακρά σειρά εγγράφων, κατέληξε στα πιο κάτω συμπεράσματα ως προς τα γεγονότα γύρω από το όλο θέμα: (1). Στις 14/11/2007 το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε επί της πολιτικής για την ανάπτυξη των γηπέδων γκολφ. Η εφημερίδα «Πολίτης» δημοσίευσε στις 21/11/2007 είδηση, που δε διαψεύσθηκε, σχετικά με την απόφασή, αναφέροντας ότι το Υπουργικό Συμβούλιο είχε αποφασίσει να μην επιτρέψει την υδροδότηση των γηπέδων γκολφ από φράγματα ή άλλα κυβερνητικά υδατικά έργα, αλλά μόνο από αφαλατώσεις. (2). Ο Γραμματέας του Υπουργικού Συμβουλίου κ. Ανδρέας Μολέσκης, στις 6 Δεκεμβρίου, 2007, διαβίβασε στους Υπουργούς, με τη σήμανση «ΑΠΟΡΡΗΤΟ» ΚΑΙ «ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ» «τελικό προσχέδιο Πρακτικών της Συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου ημερ. 14.11.2007 για τυχόν σχόλια/εισηγήσεις…» με την παράκληση, αν υπήρχαν, να του διαβιβασθούν με τηλεμοιότυπο το αργότερο εντός δύο ημερών και σε περίπτωση κατά την οποία συμφωνούσαν με το περιεχόμενο να του διαβιβάσουν και πάλι την έγκρισή τους με τον ίδιο τρόπο. Στο κείμενο, από 37 σελίδες, περιλαμβανόταν απόφαση, χωρίς να εμφαίνεται αριθμός, υπό τον τίτλο «πολιτική για την ανάπτυξη γηπέδων γκολφ», στην οποία, μεταξύ άλλων, καθοριζόταν ότι: γ) «…Οι ανάγκες της όλης ανάπτυξης σε νερό περιορίζεται στη χρήση νερού προερχόμενου από αφαλάτωση και καμία άδεια θα δίδεται σε περίπτωση χρήσης νερού προερχόμενου από: (i) Γεωτρήσεις. (ii) Κυβερνητικά φράγματα. (iii) Την επεξεργασία λυμάτων και όμβριων νερών από την ίδια την ανάπτυξη. (iv) Την επεξεργασία λυμάτων κεντρικών αποχετευτικών συστημάτων. (v) Αντληση και αποθήκευση άλλων όμβριων. (vi) Την κατασκευή εξωποτάμιων δεξαμενών ή μικρών φραγμάτων. (3). Στις 19 Δεκεμβρίου, 2007, λειτουργός του Υπουργείου Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού διαβίβασε στο Γραμματέα του Υπουργικού Συμβουλίου επιστολή ημερομηνίας 17/12/2007, στην οποία ανέφερε ότι ο Υπουργός συμφωνούσε με το τελικό προσχέδιο των Πρακτικών, «στα οποία όμως πρέπει να γίνουν οι ακόλουθες διορθώσεις». Σύμφωνα με την επιστολή, οι διορθώσεις ήταν αναγκαίες «δεδομένου ότι το Υπουργικό Συμβούλιο σε συνεδρία του ημερομηνίας 4/10/2007 (Αρ. Απ. 68.126) ενέκρινε πρόταση του Υπουργείου Γεωργίας Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος με τίτλο ¨Υδροδότηση των προτεινομένων γηπέδων γκολφ και των παρεμφερών αναπτύξεων¨ στην οποία περιγράφονται οι τρόποι υδροδότησης των γηπέδων γκολφ». Οι διορθώσεις αφορούσαν αντικατάσταση της παραγράφου (γ) της απόφασης για τα γήπεδα γκολφ με την ακόλουθη παράγραφο: «…(γ) Οι ανάγκες της όλης ανάπτυξης σε νερό περιορίζεται στη χρήση νερού προεχόμενου από: ιδιωτικές ή/ και κυβερνητικές μονάδες αφαλάτωσης. Παροχή νερού από Κυβερνητικά Υδατικά έργα και αντικατάστασή του με νερό από Κυβερνητικές αφαλατώσεις. Παροχή ανακυκλωμένου νερού. Μεταφορά ανακυκλωμένου ή αδιύλιστου νερού μέχρι την ανάπτυξη. (4). Ο Γραμματέας του Υπουργικού Συμβουλίου κ. Ανδρέας Μολέσκης, στις 28/12/2007 διαβίβασε στο Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού κείμενο υπό τον τίτλο «Απόσπασμα από τα Πρακτικά της Συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου Ημερομηνίας 14/11/2007» και με Αρ. Απόφασης 66.334, με τη σημείωση ότι το κείμενο αποστελλόταν «για ενημέρωση και τις απαραίτητες ενέργειες» και τον πληροφορούσε ότι «η Γραμματεία του Συμβουλίου θα δημοσιεύσει μέρος της στο τέταρτο παράρτημα της επίσημης εφημερίδας της Δημοκρατίας». Η ίδια επιστολή κοινοποιήθηκε και στους Γ. Διευθυντές των Υπουργείων Γεωργίας, Εσωτερικών, Οικονομικών, Συγκοινωνιών και Γραφείου Προγραμματισμού. Το περιεχόμενο της παραγράφου (γ) ήταν όπως αναφέρεται στην πιο πάνω παράγραφο (3). Η Απόφαση με αριθμό 66.334 δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 23/1/2008. (5). Η απόφαση, όπως δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα, επικρίθηκε από τον τότε υποψήφιο για την προεδρία της Δημοκρατίας και πρώην Υπουργό Γεωργίας Κώστα Θεμιστοκλέους. Ο «Πολίτης», ενεργώντας με βάση τις δηλώσεις του κ. Θεμιστοκλέους, διερεύνησε το θέμα και στις 29/1/2008 δημοσίευσε σχετική είδηση και φωτοτυπίες μέρους δύο «πρακτικών» της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου με την ίδια ημερομηνία, δηλαδή 14/11/2007, επισημαίνοντας τη διαφορά στο περιεχόμενο της επίμαχης παραγράφου (γ). Η μία φωτοτυπία προερχόταν από το κείμενο της διορθωμένης απόφασης που διαβιβάστηκε προς το Γ.Δ. του Υπουργείου Εμπορίου και παρουσίαζε την παράγραφο (γ) για τους τρόπους υδροδότησης των γηπέδων γκολφ, όπως είχε τροποποιηθεί από το Υπουργείο Εμπορίου. Το κείμενο αποτελείτο από δύο σελίδες και στην κορυφή κάθε σελίδας έφερε την επικεφαλίδα «Απόσπασμα από τα Πρακτικά της Συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου, Ημερομηνίας 14/11/200». Στο αριστερό περιθώριο έφερε την ένδειξη «Αρ.Απόφασης 66.334». Η άλλη φωτοτυπία αφορούσε την παράγραφο (γ) της απόφασης για τα γήπεδα γκολφ, όπως είχε καταγραφεί στο κείμενο του προσχεδίου Πρακτικών της συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου και έφερε την επικεφαλίδα «Απόσπασμα από τα Πρακτικά της Συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου, Ημερομηνίας 14/11/2007» , αλλά δεν είχε αριθμό απόφασης. Κάτω από τις δύο φωτοτυπίες υπήρχε η λεζάντα «Αριστερά, το πρακτικό της απόφασης της 14/11/2007, που απαγορεύει τη χρήση νερού από φράγματα και γεωτρήσεις για γήπεδα γκολφ. Δεξιά, το πρακτικό …άλλης απόφασης της 14/11/2007, το οποίο τελικά δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα και επιτρέπει τη χρήση νερού από φράγματα». (6). Στην ίδια είδησή του ο «Πολίτης» δημοσίευσε δηλώσεις των Υπουργών Γεωργίας και Εμπορίου. Σύμφωνα με την είδηση, ο τότε Υπουργός Γεωργίας Φώτης Φωτίου απέδωσε το «μπέρδεμα» σε κακή διατύπωση του τελικού κειμένου απόφασης από λειτουργό «άλλου εμπλεκόμενου Υπουργείου», δήλωσε ότι η απόφαση παρέμενε αυτή που αναφερόταν στα Πρακτικά και ότι την επομένη θα προωθούσε νέο σχέδιο απόφασης «με το οποίο θα ξεκαθαρίζεται με σαφήνεια ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο νερό από αφαλάτωση». Ανάλογες δηλώσεις έκαμε ο κ. Φωτίου και δημοσίως. (7). Σε απάντηση της είδησης του «Πολίτη», η Γραμματεία του Υπουργικού Συμβουλίου εξέδωσε στις 30/1/2008 ανακοίνωση με την οποία εξηγούσε ότι «τα Πρακτικά του Υπουργικού Συμβουλίου, υπό μορφή «Προσχεδίου» αποστέλλονται σε όλα τα μέλη του, για τυχόν σχόλια πριν από τη λήψη και διατύπωση Τελικής Απόφασης». Ανέφερε, περαιτέρω, ότι το δημοσίευμα θα μπορούσε να αποδοθεί σε άγνοια των διαδικασιών έκδοσης των Πρακτικών και των Αποφάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου, αλλά στην προκειμένη περίπτωση «συμβαίνει κάτι χειρότερο», δηλαδή: «…γίνεται κατάφωρη παραποίηση των Πρακτικών του Υπουργικού Συμβουλίου με την παράθεση δύο φωτοτυπιών». Εξηγούσε επίσης ότι: «Η πρώτη ΔΕΝ αποτελεί αντίγραφο κάποιου γνήσιου εγγράφου. Είναι κείμενο που έχει «μονταριστεί», για να αποκρυβεί ότι η μια διατύπωση είναι Προσχέδιο. Εξ ου και δεν υπάρχει Αριθμός Απόφασης. Και το χείριστο, συγκολλήθηκε πάνω από το Προσχέδιο η φράση «Απόσπασμα από τα Πρακτικά του Υπουργικού Συμβουλίου, Ημερομηνίας 14/11/2007», με προφανή στόχο την παραπλάνηση των αναγνωστών της εφημερίδας και κατ’ επέκταση της κοινής γνώμης, ότι δήθεν υπάρχουν δύο αντίθετες αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου για το ίδιο θέμα, κάτι που συνιστά κατάφωρη παραποίηση της πραγματικότητας». (8). Ο «Πολίτης» δημοσίευσε την ανακοίνωση της Γραμματείας του Υπουργικού Συμβουλίου και παράλληλα δημοσίευσε, στις 31/1/2008, σχόλιο του κ. Ανδρέα Παράσχου στο οποίο μεταξύ άλλων αναφερόταν ότι «κάμαμε μοντάζ –χάριν φυσικά σελίδωσης και ώστε να προβάλλονται οι ουσιώδεις παράγραφοι- των δύο ντοκουμέντων». Το σχόλιο ήταν έντονα επικριτικό για τον κ. Μολέσκη, για τον οποίο έθετε θέμα ευθυνών σχετικά με την αλλαγή στο κείμενο της απόφασης της 14/11/2007 χωρίς το θέμα να τεθεί νομοτυπικά εκ νέου στο Υπουργικό Συμβούλιο. Προς ενίσχυση της θέσης αυτής παρέθεσε σχετική δήλωση του πρώην Γ. Εισαγγελέα Αλέκου Μαρκίδη, ο οποίος, επικαλούμενος τους σχετικούς κανονισμούς, ανέφερε ότι ούτε ένας, ούτε δύο, ούτε όλοι μαζί οι Υπουργοί μπορούσαν να αλλάξουν απόφαση, χωρίς να συνέλθει εκ νέου το Υπουργικό Συμβούλιο και να ξανασυζητήσει το θέμα. (9). Στις 4/2/2008 ο κ. Μολέσκης υπέβαλε παράπονο στην Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας για παραβίαση του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας από την «Πολίτη» και ειδικότερα για «παραποίηση επισήμων εγγράφων». Ο κ. Μολέσκης αιτιολόγησε το παράπονο παραθέτοντας αποσπάσματα από την ανακοίνωση της Γραμματείας του Υπουργικού Συμβουλίου. (10). Ο Αρχισυντάκτης της εφημερίδας κ. Σωτήρης Παρούτης υπέβαλε στην Επιτροπή μακροσκελή απάντηση στο παράπονο του κ. Μολέσκη, (έγγραφο 1) και προσήλθε σε συνεδρία υποεπιτροπής, μαζί με το συντάκτη της είδησης κ. Χρύσανθο Μανώλη, στην οποία έθεσαν και προφορικά τις θέσεις της εφημερίδας, που συνοψίζονται στα ακόλουθα σημεία: * Ο «Πολίτης» αποκάλυψε ένα γεγονός, ότι στην επίσημη εφημερίδα δημοσιεύθηκε απόφαση για την υδροδότηση γηπέδων γκολφ με περιεχόμενο πολύ διαφορετικό από εκείνο που αναφερόταν στο πρώτο Πρακτικό της Συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου. * Οι συναρμόδιοι για το θέμα Υπουργοί Γεωργίας και Εμπορίου δεν διέψευσαν την ύπαρξη δύο πρακτικών για την ίδια απόφαση, αλλά επιβεβαίωσαν ότι έγινε «κάποιο λάθος στη διατύπωση από μέρους λειτουργού του Υπουργείου Εμπορίου». * Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δήλωσε ότι «από μόνοι τους, ούτε ο Υπουργός Γεωργίας, ούτε ο Υπουργός Εμπορίου έχουν αρμοδιότητα να αλλάξουν εκείνο που έχουν πει πως είναι λάθος. Συνεπώς στην επόμενη συνεδρία του το Υπουργικό Συμβούλιο, ως το αρμόδιο όργανο, θα κάνει τη διόρθωση». * Υπήρξε “σοβαρή και ουσιώδης επέμβαση στο προσχέδιο και κατά συνέπεια πλημμελής επισημοποίηση και δημοσίευση της απόφασης «σε σύγκριση με το τι είχε καταγραφεί αρχικά στο πρακτικό εκείνης της συνεδρίας». * Η ουσία της είδησης δε διαψεύσθηκε, αλλά επιβεβαιώθηκε πλήρως και δεν αλλοιώθηκε ούτε μία λέξη από τις επίμαχες παραγράφους. * Η ουσία του θέματος δεν ήταν η αναγραφή της επικεφαλίδας «Απόσπασμα από τα Πρακτικά της Συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου Ημερομηνίας 14/11/2007» αλλά το γεγονός ότι η αρχική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου άλλαξε χωρίς το σώμα να συνέλθει ξανά και να εγκρίνει αναθεώρηση. Η επικεφαλίδα τέθηκε για να γίνει κατανοητή η σοβαρή διαφοροποίηση μιας απόφασης για το ίδιο θέμα, χωρίς νομότυπη αλλαγή. * Πριν από τη δημοσίευση της είδησης, οι πληροφορίες ελέγχθηκαν με επικοινωνία με τους Υπουργούς Γεωργίας και Εμπορίου. * Ο συντάκτης της είδησης επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον κ. Μολέσκη, ο οποίος κατ’ ισχυρισμό των καθ’ ων το παράπονο, «αρνήθηκε να μιλήσει για την ουσία και δεν μας ενημέρωσε για τον ισχυρισμό του ότι προβήκαμε σε παραποίηση εγγράφων”. Ο κ. Παρούτης παρέδωσε στην υποεπιτροπή φωτοτυπίες των δύο εγγράφων, τμήματα των οποίων δημοσιεύθηκαν με την είδηση για αλλαγή της αρχικής απόφασης για τα γκολφ, τα οποία είχαν σταλεί στην εφημερίδα με τηλεμοιότυπο. Εξήγησε -και η Επιτροπή διαπίστωσε- ότι η λέξη «ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ» στο πάνω μέρος του είχε καλυφθεί από την αυτόματη εκτύπωση της ημερομηνίας από το τηλεμοιότυπο και παρέμειναν ορατά μόνο τα τρία τελευταία γράμματα, δηλαδή «…ΔΙΟ». (11). Ο κ. Μολέσκης προσήλθε σε συνεδρία της ίδιας υποεπιτροπής, στην οποία παρέθεσε τις θέσεις του. Εξήγησε τη διαδικασία ετοιμασίας των πρακτικών των συνεδριάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου, αναφέροντας ότι μετά την τελική διατύπωσή τους αποστέλλονται στους Υπουργούς ως προσχέδιο για έλεγχο και σχόλια για τελική έγκριση. Στην περίπτωση των γηπέδων γκολφ, οι συναρμόδιοι Υπουργοί Γεωργίας και Εμπορίου υπέβαλαν κοινή εισήγηση για διαφοροποίηση της παραγράφου (γ). Η πρακτική που ακολουθείται είναι ότι σε περιπτώσεις τροποποιήσεων από τους αρμόδιους Υπουργούς τα πρακτικά καθίστανται τελικά, χωρίς το θέμα να επανέλθει στο Υπουργικό Συμβούλιο, δίδεται αριθμός απόφασης και στη συνέχεια δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα. Στην προκειμένη περίπτωση, μετά τις τροποποιήσεις που έγιναν από το Υπουργείο Εμπορίου πήρε έγκριση και προέβη στις δέουσες ενέργειες για δημοσίευση της απόφασης σχετικά με την «πολιτική για την ανάπτυξη των γηπέδων γκολφ». Επίσης ανέφερε ότι σε ουδεμία περίπτωση υπήρξε ξεχωριστό αποσπασματικό έγγραφο με την αρχική διατύπωση της απόφασης, όπως είχε καταγραφεί στο σύνολο των Πρακτικών, 37 σελίδων, με την επικεφαλίδα «Απόσπασμα από τα Πρακτικά της Συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου Ημερομηνίας 14/11/2007» και επομένως η τοποθέτηση της από την εφημερίδα «Πολίτης» συνιστά παραποίηση εγγράφου. Ο κ. Μολέσκης ανέφερε ότι το θέμα για τα γήπεδα γκολφ επανήλθε στο Υπουργικό Συμβούλιο, το οποίο σε νέα απόφασή του με αριθμό 66.729 ημερομηνίας 6/2/2008, ακύρωσε εκείνη της 14/11/2007 και επαναβεβαίωσε την πολιτική για το θέμα όπως διαλαμβάνεται στην απόφαση 61.614, ημερομηνίας 16/2/2005. ΑΠΟΦΑΣΗ Η Επιτροπή, αφού μελέτησε διεξοδικά όλα τα ενώπιόν της στοιχεία, κατέληξε στη διαπίστωση ότι το όλο θέμα ήταν δημοσίου ενδιαφέροντος και η εφημερίδα «Πολίτης είχε δικαίωμα να ασχοληθεί με αυτό, να δημοσιεύσει πληροφορίες και να προβεί σε σχόλια ως προς την πρακτική που ακολουθείται για τροποποίηση, διόρθωση και τελική έγκριση των πρακτικών του Υπουργικού Συμβουλίου. Επίσης δεν αμφισβητήθηκε ότι υπήρξε διαφοροποίηση των προνοιών της επίμαχης παραγράφου (γ) του Προσχεδίου των Πρακτικών της συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου ημερομηνίας 14/11/2007, όπως αντικαταστάθηκε από το Υπουργείο Εμπορίου και δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα ως Απόφαση 66.344 ημερομηνίας 14/11/2007, του Υπουργικού Συμβουλίου. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ήταν ακριβείς οι πληροφορίες που δημοσίευσε ο «Πολίτης» για διαφορά μεταξύ του «προσχεδίου απόφασης» και της τελικής απόφασης που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα. Η Επιτροπή σημείωσε επίσης ότι η εφημερίδα «Πολίτης» προέβη στις ενέργειες που υπό τις περιστάσεις ήταν αναγκαίες προκειμένου να ελέγξει την ακρίβεια των πληροφοριών για την αλλαγή, θέτοντας το θέμα στους Υπουργούς Γεωργίας και Εμπορίου και στον κ. Μολέσκη. Ωστόσο η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η τοποθέτηση της επικεφαλίδας «Απόσπασμα από τα Πρακτικά της Συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου Ημερομηνίας 14/11/2007» για σκοπούς σελίδωσης ή σαφήνειας, όπως αναφέρθηκε από την εφημερίδα, έστω και αν δεν έγινε με κακόβουλη πρόθεση και δεν επηρεάστηκε η ακρίβεια της ουσίας των πληροφοριών που δημοσίευσε ο «Πολίτης», συνιστά τεχνικής φύσεως παραβίαση της πρόνοιας του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας περί της ακρίβειας των ειδήσεων και μη δημοσίευσης παραπλανητικών πληροφοριών, δεδομένου ότι δεν υπήρξε οποιοδήποτε ξεχωριστό έγγραφο για το επίμαχο «προσχέδιο απόφασης», που να έφερε την προαναφερθείσα επικεφαλίδα. Επί του προκειμένου η Επιτροπή θεωρεί ότι υπήρχαν άλλοι τεχνικοί τρόποι για να καταστεί σαφές ότι η μία φωτοτυπία αποτελούσε μέρος της αρχικής απόφασης και η άλλη μέρος της όπως τροποποιήθηκε από το Υπουργείο Εμπορίου, όπως για παράδειγμα η δημοσίευση διευκρινιστικής λεζάντας ή η χρησιμοποίηση άλλου σημειολογικού τρόπου με τον οποίο θα εδίδετο το ίδιο μήνυμα. Η Επιτροπή αποφάσισε επίσης ότι δεν αποδείχθηκε εσκεμμένη παραβίαση της ίδιας πρόνοιας του Κώδικα με τη μη παράθεση της ένδειξης «ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ» ή διευκρινιστικής λεζάντας στη φωτοτυπία αποσπάσματος του προσχεδίου πρακτικών του Υπουργικού Συμβουλίου, ημερομηνίας 14/11/2007, η οποία ένδειξη επικαλύφθηκε μερικώς από την αυτόματη εκτύπωση της ημερομηνίας από το τηλεμοιότυπο ώστε να παραμείνουν μόνο τα γράμματα «…ΔΙΟ». Η Επιτροπή επαναλαμβάνει για άλλη μια φορά τη σύστασή της προς τα ΜΜΕ και τους λειτουργούς τους να μεριμνούν και να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για διερεύνηση όλων των πτυχών σχετικά με ειδήσεις ή έγγραφα που δημοσιεύουν.

Αρνηση δημοσίευσης επιστολής δημοτικού συμβούλου από εφημερίδα

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (4/2008, ημ. 5/3/2008) από το Δημοτικό Σύμβουλο Αγίου Δομετίου κ. Μιχάλη Κωνσταντινίδη ότι η συντακτική επιτροπή της εφημερίδας «Αγιος Δομέτιος» που εκδίδεται από το Δήμο Αγίου Δομετίου αρνήθηκε να δημοσιεύσει επιστολή του, η οποία αναφερόταν σε θέματα «που μπορούν να αναβαθμίσουν τον ακριτικό και ημικατεχόμενο Δήμο μας». Ο κ. Κωνσταντινίδης ανέφερε στο παράπονό του ότι σε συνεδρία της Συντακτικής Επιτροπής στις 3 Μαρτίου, 2008, ενώ ο συντάκτης της εφημερίδας έκρινε ότι η επιστολή του ήταν δημοσιεύσιμη, αποφασίστηκε με πλειοψηφία ότι η επιστολή δεν έπρεπε να δημοσιευθεί, και ότι «μόνοι οι πρόεδροι ή οι προεδρεύοντες ή οι υπεύθυνοι τμημάτων μπορούν να δημοσιεύουν άρθρα τους στη δημοτική εφημερίδα, για θέματα που αφορούν το Δήμο….παραβιάζοντας θεσμούς, αξίες και αρχές ισότιμης μεταχείρισης…». Ο παραπονούμενος επικαλέστηκε τους δημοκρατικούς θεσμούς ισότιμης μεταχείρισης και ελευθερίας έκφρασης και ζήτησε παρέμβαση προς αποκατάστασή τους. Ο Δήμαρχος Αγίου Δομετίου κ. Ανδρέας Χατζηλοϊζου απάντησε αναφέροντας, μεταξύ άλλων, ότι η εφημερίδα «Αγιος Δομέτιος» εκδίδεται από το Δήμο για ενημέρωση και επικοινωνία με τους δημότες και ότι με βάση απόφαση της συντακτικής επιτροπής και του Δημοτικού Συμβουλίου «Δημοτικοί Σύμβουλοι, είτε ως πρόεδροι είτε ως προεδρεύοντες των Δημοτικών επιτροπών εκφράζουν θέσεις και απόψεις από τις στήλες της εφημερίδας». Επίσης ανέφερε ότι η συντακτική επιτροπή θεώρησε πως το περιεχόμενo της επιστολής του κ. Κωνσταντινίδη θα μπορούσε να υποβληθεί προς συζήτηση στις αρμόδιες Δημοτικές Επιτροπής ή στο Δημοτικό Συμβούλιο και ότι υποθέσεις που χρήζουν εξέτασης από το Δήμο πρέπει να υποβάλλονται στη Γραμματεία του Δήμου. Η Επιτροπή εξέτασε τις εκατέρωθεν θέσεις και διαπίστωσε ότι η εφημερίδα «Αγιος Δομέτιος» δεν είναι απλώς ένα ενημερωτικό δελτίο αλλά, με βάση και τα αναφερόμενα του κ. Χατζηλοϊζου, δημοσιεύει «θέσεις και απόψεις» και ότι η διαδικασία που ακολουθείται για την εξέταση από το Δημοτικό Συμβούλιο εισηγήσεων, είναι ανεξάρτητη από αρχές, όπως η ισότιμη μεταχείριση και η ελευθερία έκφρασης. Κατά συνέπεια, αποφάσισε ότι η παροχή δικαιώματος έκφρασης θέσεων και απόψεων από τις στήλες της εφημερίδας σε ορισμένα άτομα και ο αποκλεισμός άλλων, συνιστά παραβίαση των αρχών και των προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας περί ίσης μεταχείρισης, αποφυγής δυσμενών διακρίσεων και της ελευθερίας έκφρασης.

Παράπονο για άνιση μεταχείριση του αντιπροσώπου του υποψηφίου για την προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας κ. Κώστα Θεμιστοκλέους από το ΡΙΚ

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο του υποψηφίου για την προεδρία της Δημοκρατίας κ. Κώστα Θεμιστοκλέους εναντίον του ΡΙΚ και του Διευθυντή Ειδήσεων κ. Γιάννη Καρεκλά ότι σε τηλεοπτική εκπομπή στις 13/12/2007 με συμμετοχή εκπροσώπων των τεσσάρων (μέχρι τότε) υποψηφίων προέδρων, “κατά παράβαση της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, από τα 80 λεπτά της συζήτησης» διέθεσε στον εκπρόσωπό του κ. Αιμίλιο Λεμονάρη 4 λεπτά. Επί πλέον παραπονέθηκε ότι το ίδιο φαινόμενο (χωρίς να αναφέρει χρόνο) παρατηρήθηκε και σε συζήτηση για την πρώτη δημοσκόπηση του ΡΙΚ. Εκπρόσωπός του στη συζήτηση εκείνη ήταν ο κ. Ηγουμενίδης. Ο κ. Καρεκλάς παρέθεσε θέσεις του προφορικώς ενώπιον υποεπιτροπής. Μεταξύ άλλων είπε ότι ο κ. Λεμονάρης δεν είχε τίποτε να προσθέσει σε όσα είχε πει απαντώντας στις ερωτήσεις του. Ανέφερε επίσης ότι σε μια συζήτηση η ισότητα δεν είναι θέμα χρόνου και ότι είχε δώσει την ευκαιρία στον κ. Λεμονάρη να πει ο,τιδήποτε άλλο είχε να προσθέσει. Η εκπομπή, στο πλαίσιο της προεκλογικής εκστρατείας για τις προεδρικές εκλογές του 2008, είχε ως αντικείμενο την πορεία του Κυπριακού. Στην πρώτη ενότητα, ο παρουσιαστής-συντονιστής της συζήτησης κ. Καρεκλάς ζήτησε από τους προσκεκλημένους κ.κ. Γιώργο Λιλλήκα, εκ μέρους του εκλογικού επιτελείου του υποψηφίου Τάσσου Παπαδόπουλου, Νίκο Κατσουρίδη, εκ μέρους του εκλογικού επιτελείου του υποψηφίου Δημήτρη Χριστόφια, Τάσο Μητσόπουλο, εκ μέρους του εκλογικού επιτελείου του υποψηφίου Ιωάννη Κασουλίδη και Αιμίλιο Λεμονάρη, εκ μέρους του εκλογικού επιτελείου του υποψηφίου Κώστα Θεμιστοκλέους, να απαντήσουν στο ερώτημα κατά πόσο η διαχείριση του κυπριακού στα τελευταία πέντε χρόνια ενισχύει τις προοτπικές για μια καλύτερη λύση του προβλήματος. Από εξέταση μαγνητοσκόπησης της εκπομπής, προκύπτει ότι απάντησαν κατά σειρά, παραθέτοντας τις θέσεις των υποψηφίων που εκπροσωπούσαν, ο κ. Λιλλήκας για 6΄.26¨ λεπτά, ο κ. Κατσουρίδης για 13’.05¨ λεπτά και ο κ. Μητσόπουλος για 4΄.47¨ λεπτά. Η αρχική απάντηση του κ. Λεμονάρη ήταν σύντομη και ο κ. Καρεκλάς υπέβαλε συμπληρωματικές ερωτήσεις. Ο συνολικός χρόνος των απαντήσεων του κ. Λεμονάρη στην πρώτη ενότητα ήταν 3΄.15¨ λεπτά. Υστερα από πεντάλεπτο περίπου διάλειμμα οι συζητητές απάντησαν στις θέσεις των άλλων και σε διευκρινιστικές ή συμπληρωματικές ερωτήσεις του κ. Καρεκλά σχετικά με τις προτάσεις των υποψηφίων για την ανάληψη πρωτοβουλιών. Η διάρκεια των παρεμβάσεών τους ήταν σε πρώτη ενότητα: κ. Λιλλήκας 4΄.53¨, κ. Κατσουρίδης 7΄ και κ. Μητσόπουλος 7΄.06¨ και σε δεύτερη ενότητα: κ. Μητσόπουλος 2΄.19¨, κ. Λιλλήκας 5΄.34¨, κ. Κατσουρίδης 5΄.33¨ και κ. Λεμονάρης 3΄. Οι τελικές παρεμβάσεις ήταν: κ. Λιλλήκας 1΄.40¨, κ. Κατσουρίδης 55¨, κ. Μητσόπουλος 1΄. 05¨ και κ. Λεμονάρης 35¨. Από την εξέταση της οπτικογράφησης της εκπομπής προκύπτει ότι η συνολική διάρκεια της εκμπομπής ήταν 81 λεπτά. Εξαιρουμένης της εισαγωγής του συντονιστή, των ερωτήσεών του στη διάρκεια ολόκληρης της εκμπομπής και ενός τρίλεπτου διαλογικής αντιπαράθεσης μεταξύ των κ.κ. Λιλλήκα και Κατσουρίδη, καθώς και των διαφημιστικών μηνυμάτων μετά το πρώτο μέρος της, ο καθαρός συνολικός χρόνος κατά τον οποίο οι συζητητές παρουσίασαν τις θέσεις τους ήταν 67 λεπτά.

Ο χρόνος παρουσίασης των θέσεων για κάθε συζητητή ήταν: Γιώργος Λιλλήκας 18΄.13¨ (26%)

Νίκος Κατσουρίδης 26΄.33¨ (39.55%)

Τάσος Μητσόπουλος 15΄.17¨ (22.75%)

Λεμονάρης 6΄.50¨ (10.45%)

Οπως ανέφερε και σε πρόσφατη ανακοίνωσή της, η Επιτροπή θεωρεί ότι σε προεκλογικές συζητήσεις, στοιχειώδης αρχή ισότητας επιβάλλει την κατά το δυνατό ίση μεταχείριση όλων των προσκεκλημένων. Ωστόσο, η αρχή αυτή δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη αυστηρά ίση χρονομετρική κατανομή του χρόνου, αλλά την παροχή της ευκαιρίας στους συζητητές να παραθέσουν απρόσκοπτα ολοκληρωμένες απαντήσεις και θέσεις Από την εξέταση της εκπομπής δεν διαπιστώθηκε οποιαδήποτε παρέμβαση από τον κ. Καρεκλά για διακοπή ή παρεμπόδιση του λόγου του κ. Λεμονάρη. Η εντύπωση που αποκόμισε η Επιτροπή είναι ότι ο κ. Καρεκλάς προσπάθησε να δώσει τη δυνατότητα παράθεσης των θέσεων του κ. Θεμιστοκλέους από τον κ. Λεμονάρη και ότι ο τελευταίος είχε ολοκληρώσει τις απαντήσεις του. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη τη φύση και ιδιομορφία εκπομπών αυτής της φύσης και ότι, λόγω διαφόρων παραγόντων, όπως το ύφος, ο τρόπος έκφρασης και διατύπωσης θέσεων και της εξέλιξης της συζήτησης, είναι δυνατό κάποιοι από τους συμμετέχοντες να χρησιμοποιήσουν περισσότερο και άλλοι λιγότερο χρόνο. Στην προκειμένη περίπτωση, παρ’ όλο που ο χρόνος συμμετοχής του κ. Λεμονάρη ήταν πολύ λιγότερος από εκείνο των άλλων προσκεκλημένων και σε ποσοστό που μόλις ξεπερνά το 10% του συνολικού χρόνου καθαρής συζήτησης, η Επιτροπή αποφάσισε ότι δεν αποδείχθηκε πρόθεση ή προσπάθεια άνισης μεταχείρισης και δυσμενούς διάκρισης σε βάρος του κ. Λεμονάρη. Για το λόγο αυτό έκρινε ότι δεν μπορούσε να δεχθεί το παράπονο για αντιδεοντολογική μεταχείριση. Εν κατακλείδι, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η δεοντολογία επιβάλλει όπως σε προγράμματα συζήτησης ισχύει η γενική αρχή της ισότητας για όλους όσοι συμμετέχουν ως προσκεκλημένοι. Η αρχή αυτή δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη απόλυτη ισότητα στην κατανομή του χρόνου, δεδομένου ότι παρεμβαίνουν διάφοροι παράγοντες, που είναι δυνατό να επηρεάσουν το χρόνο συμμετοχής εκάστου στη συζήτηση. Η ίση μεταχείριση, πέραν του χρόνου, θα κριθεί από το κατά πόσο ο συντονιστής αδικαιολόγητα αφαίρεσε το λόγο από κάποιο των συμμετεχόντων ή τον διέκοψε ή αν κάποιος ζήτησε το λόγο και αδικαιολόγητα δεν του δόθηκε.

Παράπονο για δημοσίευση γυμνών φωτογραφιών στο Down Town

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο ομάδα εργαζομένων στο Νοσοκομείο Μακάριος ΙΙΙ ότι το περιοδικό Down Town, που διανέμεται δωρεάν με το «Φιλελεύθερο» (τεύχος 9/12-15/12/2007, «είναι γεμάτο με γυμνές χυδαίες φωτογραφίες, με τη δικαιολογία για στήριξη και συμπαράσταση προς τους ασθενείς με AIDS». Στο ίδιο παράπονο υπήρχε αναφορά και στα περιοδικά που δημοσιεύουν τα τηλεοπτικά προγράμματα και ειδικότερα «στις σελίδες με τα ροζ τηλέφωνα τα οποία είναι και αυτά προκλητικά και χυδαία, θεωρούνται συντηρητικά και οικογενειακά» και φθάνουν στα χέρια παιδιών. Ο «Φιλελεύθερος» απάντησε –επισημαίνοντας ότι το παράπονο υποβλήθηκε από ανώνυμη ομάδα- ότι ο ισχυρισμός για εκμετάλλευση του αγώνα εναντίον του AIDS ήταν προσβλητικός και πως «δεν μπορέσαμε να αντιληφθούμε τη χυδαιότητα, την έλλειψη σοβαρότητας και σεβασμού, την έλλειψη ηθικής που κατ’ ισχυρισμό επικαλείται ο παραπονούμενος». Επίσης ανέφερε ότι το υπό αναφορά περιεχόμενο του περιοδικού δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί χυδαίο και ανήθικο, δεδομένου ότι χυδαίο και αισχρό θεωρείται αυτό που τείνει στην εξαχρείωση και διαφθορά των ηθών. Παρά το γεγονός ότι το παράπονο υποβλήθηκε ανώνυμα, γεγονός που αντιβαίνει προς τον κανονισμό ότι «το παράπονο πρέπει να είναι επώνυμο, (με όνομα, διεύθυνση και τηλέφωνο)», η Επιτροπή αποφάσισε να το εξετάσει αυτεπάγγελτα, λόγω της φύσης του. Η Επιτροπή, αφού μελέτησε τις εκατέρωθεν θέσεις και εξέτασε το περιεχόμενο του περιοδικού, αποφάσισε ότι οι φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν ήταν προϊόν καλλιτεχνικής δημιουργίας και σε καμιά περίπτωση δεν μπορούσαν να θεωρηθούν χυδαίες ή αισχρές. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι η δημοσίευσή τους δεν παραβιάζει καμιά από τις πρόνοιες του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Η Επιτροπή σημείωσε ότι οι ίδιες φωτογραφίες είχαν δημοσιευθεί σε ελληνικά περιοδικά έντυπα ως μέρος της εκστρατείας εναντίον του AIDS. Ως προς το θέμα της δημοσίευσης ροζ τηλεφώνων, σε περιοδικά που «θεωρούνται συντηρητικά και οικογενειακά και φθάνουν στα χέρια παιδιών, η Επιτροπή επισημαίνει ότι είχε ασχοληθεί επανειλημμένα στο παρελθόν με το θέμα αυτό και εξέδωσε αποφάσεις. Η Επιτροπή ήγειρε το θέμα στα έντυπα και διαπιστώνει ότι έχει σημειωθεί βελτίωση της κατάστασης. Η Επιτροπή παρακολουθεί συνεχώς το θέμα με πρόθεση να παρέμβει σε περίπτωση που θα διαπιστωθεί εκτροπή.

Μετάδοση πληροφοριών για τα αίτια ασθένειας Εθνοφρουρού από το ΡΙΚ

Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο από το Διευθυντή του Παθολογικού Τμήματος του Νοσοκομείου Λάρνακας κ. Ανδρέα Πούλλο για ρεπορτάζ του ΡΙΚ σχετικά με Εθνοφρουρό που είχε υποστεί θερμοπληξία και μεταφερθεί στο Ισραήλ για θεραπεία. Ο κ. Πούλλος ανέφερε στο παράπονό του ότι το ΡΙΚ μετέδωσε τηλεοπτικό ρεπορτάζ στις 3 Οκτωβρίου, 2007, στο οποίο αναφερόταν πως ο Εθνοφρουρός Νεόφυτος Νεοφύτου (Γεωργίου) που είχε εισαχθεί στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας στις 3 Αυγούστου, 2007, είχε επιστρέψει από το Ισραήλ, όπου είχε σταλεί για θεραπεία. Στην καταληκτική παράγραφο του ρεπορτάζ αναφερόταν ότι «με ιατρική γνωμάτευσή τους οι γιατροί στο Τελ Αβίβ ξεκαθαρίζουν ότι δεν πρόκειται για θερμοπληξία, όπως είχε αρχικά ειπωθεί, αλλά για ιογενή εγκεφαλίτιδα, φλεγμονή δηλαδή του εγκεφάλου, που μπορεί να προκληθεί λόγω μόλυνσης από διάφορους ιούς». Στην ασθένεια του Εθνοφρουρού, που εκδηλώθηκε μετά από στρατιωτική εκπαίδευση στη διάρκεια κύματος καύσωνα που είχε επηρεάσει την Κύπρο, δόθηκε εκτεταμένη κάλυψη από τα ΜΜΕ και διατυπώθηκαν διάφορες απόψεις για τα αίτιά της. Ο κ. Πούλλος ανέφερε στο παράπονό του και σε ταυτόσημη επιστολή προς το Διευθυντή Ειδήσεων του ΡΙΚ, ότι ο ραδιοσταθμός «μετέδωσε ψευδώς ότι ο εν λόγω στρατιώτης δεν υπέστη θερμοπληξία, όπως υποστηρίζουμε οι Κύπριοι Ιατροί, αλλά ιογενή εγκεφαλίτιδα». Ο παραπονούμενος ανάφερε επί λέξει: «Επειδή η όλη υπόθεση, λαμβανομένου υπόψη και προηγούμενου δημοσιεύματος καθημερινής εφημερίδας με ευρεία κυκλοφορία και αναλόγου περιεχομένου τείνει να λάβει χαρακτήρα ενορχηστρωμένης παραποίησης της αλήθειας, δικαιολογούμαστε να υποθέσουμε ότι τα πράγματα είναι κατευθυνόμενα και αποβλέπουν σε συγκεκριμένη στόχευση». Αίτημα του παραπονούμενου ήταν όπως το ΡΙΚ «πάραυτα επανορθώσει το λάθος του επανερχόμενο με διορθωμένη αυτή τη φορά, την εσκεμμένα παραποιημένη είδηση» και ζητούσε «απολογία και συγγνώμη προς όλους εμάς, που τόσο βάναυσα και αψυχολόγητα ετραυμάτισε στο φιλότιμο και την επιστημονική τους επάρκεια». Ο κ. Πούλλος επισύναψε την Ιατρική Εκθεση του Ιατρικού Κέντρου Chaim Sehba, στην οποία αναφερόταν ότι η διάγνωσή του για τον Εθνοφρουρό Νεόφυτος Νεοφύτου ήταν «εγκεφαλοπάθεια λόγω θερμοπληξίας» και ότι εξετάσεις για διάφορους ιούς υπήρξαν είτε αρνητικές είτε μη καταληκτικές. Η τηλεόραση του ΡΙΚ μετέδωσε, στο κεντρικό τηλεοπτικό της δελτίο, στις 10 Οτωβρίου, 2007, σύντομη είδηση, μέσα σε δέσμη τριών τοπικών ειδήσεων, που ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι βελτιώνεται η κατάσταση της υγείας του Εθνοφρουρού και ότι, σύμφωνα με την ιατρική έκθεση των ισραηλινών γιατρών, «η ακριβής διάγνωση της ασθένειάς του είναι θερμοπληξία και όχι ιογενής εγκεφαλίτιδα». Ο παραπονούμενος θεώρησε ότι η είδηση «κατά τον τρόπο που μετεδόθη, κατ’ ουδένα τρόπο διορθώνει την δημιουργηθείσα εις βάρος μας αρνητική εντύπωση» και δεν ήταν ικανοποιητική, με την παρατήρηση ότι «δεν αναφέρεται καν ότι πρόκειται περί νέας διορθωμένης είδησης συνέχεια προηγηθείσας λανθασμένης και ανακριβούς είδησης». Επίσης ανέφερε ότι οι αρμόδιοι στο ΡΙΚ «δεν αισθάνονται την υποχρέωση να απολογηθούν και πολύ περισσότερο να ζητήσουν συγγνώμη από οποιονδήποτε που με τις ενέργειές τους έχουν σπιλώσει ή θίξει». Ο Διευθυντής Ειδήσεων και Επικαίρων του ΡΙΚ κ. Γιάννης Καρεκλάς, σε προφορική παράθεση των θέσεών του ενώπιον υποεπιτροπής, ανέφερεν ότι δεν δέχεται τον ισχυρισμό του παραπονούμενου για ελλιπή διορθωτική είδηση και ότι η είδηση που μεταδόθηκε ήταν πολύ ικανοποιητική. Είπε επίσης ότι το ΡΙΚ έκαμε σωστά τη δουλειά του και καλοπροαίρετα, χωρίς καμία σκοπιμότητα. Ο κ. Καρεκλάς είπε ότι θεωρούσε απαράδεκτες αναφορές στην επιστολή του κ. Πούλλου περί κινήτρων και προθέσεων δημοσιογράφων «που με πολλή σπουδή και ασύγγνωστη επιπολαιότητα σπεύδουν να υιοθετήσουν θέσεις και απόψεις που δεν είναι ικανοί να αξιολογήσουν σωστά». Η Επιτροπή, αφού μελέτησε όλα τα ενώπιόν της στοιχεία, αποφάσισε ότι ήταν θετικό το γεγονός πως το ΡΙΚ μετέδωσε είδηση για τα αίτια της ασθένειας του Εθνοφρουρού, όπως προκύπτουν από την τελική διάγνωση των ισραηλινών γιατρών. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι το θέμα είχε απασχολήσει επί πολλές ημέρες τα ΜΜΕ και ότι η αιτιολογία της ασθένειας συζητήθηκε δια μακρών, με αποτέλεσμα να τεθεί υπό αμφισβήτηση η επάρκεια των Κυπρίων γιατρών, θεώρησε ότι η επανόθρωση ήταν ελλιπής κατά το ότι, αφ’ ενός η νεότερη είδηση δεν συνδέθηκε με την προηγούμενη και δεν κατέστη σαφές ότι επρόκειτο περί διόρθωσης ανακριβών πληροφοριών και αφ’ ετέρου δεν ικανοποιεί την πρόνοια του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, η οποία καθορίζει ότι σε περίπτωση μετάδοσης ανακριβών ειδήσεων τα ΜΜΕ «χωρούν σε άμεση διόρθωση ή και απολογία». Θέση της Επιτροπής επί του προκειμένου, όπως άλλωστε προκύπτει από το γράμμα και το πνεύμα του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, είναι ότι η διόρθωση ή και απολογία δεν πρέπει να θεωρείται μειωτική, αλλά ότι ενισχύει το κύρος και την αξιοπιστία των ΜΜΕ και κατά συνέπεια την εμπιστοσύνη του κοινού προς αυτά. Περαιτέρω, η Επιτροπή εξέφρασε την απαρέσκεια της για αναφορές του παραπονούμενου περί συνωμοσίας και αλλότριων σκοπών και σε ανεπάρκεια δημοσιογράφων, οι οποίες θεωρήθηκαν μειωτικές γι’ αυτούς και δεν είχαν τη θέση τους, αφού στην ουσία τους αποδίδει ανεπάρκεια, για την οποία ο ίδιος παραπονέθηκε ότι αποδόθηκε στους γιατρούς που περιέθαλψαν το στρατιώτη.